Galería

O río das nosas vidas: o Anllóns, a derradeira publicación da asociación ambiental Petón do Lobo

Xa está na rúa o libro “O río das nosas vidas: o Anllóns”, publicado e editado pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo.

“O río das nosas vidas: o Anllóns” é o cuarto libro que publica esta asociación e o quinto que produce como editora.

Fálase e publícase bastante sobre o río Anllóns, mais bótase de menos unha publicación que trate a fondo aqueles aspectos que cada vez nos preocupan máis, como é o caso dos problemas que afectan con máis intensidade aos ecosistemas fluviais e aos bosques de ribeira. Vivimos de espaldas aos ríos e o Anllóns e os seus numerosos afluentes non son unha excepción. A saúde dos ecosistemas fluviais, e en particular a saúde do río Anllóns, pende dun fío.

O 14 de marzo de cada ano, Día Internacional dos Ríos, desde a asociación ambiental e cultural Petón do Lobo lembramos os problemas que padece o Anllóns, mais con esta publicación preténdese ir un pouco máis lexos e deixar constancia das graves problemáticas que lle están a afectar.

Con unha intencionalidade claramente didáctica, queremos lembrar os problemas que están a afectar seriamente á saúde do Anllóns. As Administracións falan do desarrollo de proxectos vencellados ao desarrollo turístico do río, pero esquecen os impactos ambientais dos mesmos.

Hai multitude de problemas que afectan ao río Anllóns: a seca derivada do cambio climático, as centrais hidroeléctricas que ocupan o seu cauce, os vertidos de puríns, o abuso de pesticidas, de herbicidas, abonos, sulfatos, novas captacións de auga, fallos no saneamento das augas residuais, plástico, lixo, o chumbo dos proxectís de campos de tiro, o arsénico da antiga minaría…etc.

Vamos camiño de finiquitar a vida do noso río. As cidadás e os cidadáns temos que asumir un papel activo e coidar do noso río. Esixir tamén as Administracións responsables que cumpran cos seus deberes e coiden os ecosistemas fluviais. Decía o sociólogo Salvador Giner que “a primeira misión dos cidadáns é educar aos seus gobernantes”“o cidadán democrático está sinalando aos seus representantes de forma constante onde está situado o umbral do tolerable” ou “o verdadeiramente revolucionario da democracia é que todos somos políticos”.

Por iso non podemos seguir sendo cómplices da súa morte e vamos a asumir un papel activo na súa defensa. Temos que sentir a súa alma, tratalo como tratan en Nova Zelandia aos seus ríos, isto é como persoas xurídicas, como seres titulares de dereitos. Só así podemos garantir a súa supervivencia e a súa funcionalidade.

O libro que ten unha finalidade sobre todo didáctica mergúllase na historia do río, nos valores culturais e na xeografía, ademais de dar boa cadra dos seus problemas ambientais.

Tamén queremos crear remorsos naquelas persoas físicas, xurídicas e administracións públicas que consciente ou inconscientemente danan o noso río, e facémolo e voltaremos a facelo, e incluso os sinalamos directamente, porque a partires de agora, quen dane ao Anllóns, vai a quedar constancia escrita do dano e da súa responsabilidade.

Sen dúbida non deixará indiferente a ningúen…., para ben e/ou para mal.

7
O río das nosas vidas: o Anllóns

 

 

 

 

Galería

As canteiras sen restaurar da comarca de Bergantiños

Comezamos falando de dúas canteiras ubicadas na parroquia de Anllóns, no municipio de Ponteceso e con un impacto paisaxístico enorme.

Un exemplo, a canteira de Sta. Cecilia, en Ponteceso con máis de 50.000 metros cadrados e á beira do río Anllóns.

Á otra beira da mesma estrada que as divide, a canteira de Sta. Cristina, ambas as dúas da mesma propiedade e máis preto aínda do río Anllóns.

IMG_20190518_191817.jpgIMG_20190518_191812.jpg

74.png
Fonte: IGN. Imaxe da Canteira de Santa Cecilia e ao outro lado da estrada, a canteira de Sta. Cristina á beira mesma do río Anllóns, en Ponteceso

 

Galería

O Xulgado de Arzúa solicita informes a Augas de Galicia e ao Seprona, en relación ás balsas e a drenaxe áceda de mina dos regos de Touro

Se ben xa se sabe que todos os regos da entorna da mina de Touro están contaminados, agora tócalle ao órgano xudicial valorar se puidera existir ou non un delito contra o medio ambiente e os recursos naturais.

Por que é tan difícil probar o delito ecolóxico?

Existe unha liña divisoria entre a infracción administrativa e o ilícito penal. A diferencia atópase na gravidade do perigo. Probar o suposto dano para o medio ambiente xa depende case que exclusivamente da proba pericial e aínda así, a proba vai a ser valorada libremente polo órgano xudicial. A acción contaminante ten que ter a suficiente entidade como para prexudicar gravemente o equilibrio natural. Ademais hai que ter en conta a importancia de non truncar o nexo de causalidade, entre a infracción da norma e as consecuencias que para os ecosistemas teñen tales incumprimentos.

Así uns regos vermellos ou cobrizos como os de Touro, nos que non existe vida aparente, a excepción deses extremófilos dos ríos Lañas, Pucheiras…etc, non sería suficiente para acreditar un dano ambiental grave. Ao fin todo depende dunha proba pericial contundente e irrefutable, que aínda así será valorada libremente. Esta proba pericial non pode deixar dúbidas no órgano xudicial, porque se así fose, remataría necesariamente nunha absolución.

E é aquí onde entra a capacidade das empresas para “eludir” o tipo penal, porque todo informe pericial presentado polas acusacións ou a Administración, vai a ser obxecto doutro (ou incluso de varios) informe pericial replicante. 

Por iso é tan difícil castigar penalmente as condutas delituosas contra os recursos ecolóxicos.

Polo tanto, nunha boa parte dos casos é moi difícil acreditar ese prexuizo grave para os ecosistemas, aínda que exista. De aí que moitos dos casos rematan arquivándose polos xulgados e quédanse en simples infraccións administrativas. Ademais, polo principio de intervención mínima, o dereito penal só castiga aquelas condutas máis reprochables xuridcamente.

Por outra banda, o tipo penal do delito ecolóxico require a concurrencia dunha serie de elementos para poder acreditarse a existencia de delito:

1.º Un elemento obxectivo:  a provocación ou realización directa ou indirecta, dalgunha das actividades (verteduras, extraccións ou escavacións, aterramientos, inxeccións ou depósitos…), realizadas sobre algún dos elementos do medio físico (atmosfera, chan, subsolo, ou augas terrestre, marítimas ou subterráneas…).

2.º A infracción dunha norma extrapenal protectora do medio ambiente.

3.º Creación dunha situación de perigo GRAVE para o ben xurídico protexido.

Ten que existir unha relación de causalidade: que como consecuencia da infracción penal se causen DANOS SUBSTANCIAIS á calidade das augas, do chan, animais ou prantas.

Así establece o artigo 325 do Código Penal español que:

1.- Será castigado coas penas de prisión de seis meses a dous anos, multa de dez a catorce meses e inhabilitación especial para profesión ou oficio por tempo dun a dous anos o que, contraviniendo as leis ou outras disposicións de carácter xeral protectoras do medio ambiente, provoque ou realice directa ou indirectamente emisións, verteduras, radiacións, extraccións ou escavacións, aterramientos, ruídos, vibracións, inxeccións ou depósitos, na atmosfera, o chan, o subsolo ou as augas terrestres, subterráneas ou marítimas, incluído o alta mar, con incidencia mesmo nos espazos transfronteirizos, así como as captacións de augas que, por si mesmos ou conxuntamente con outros, cause ou poida causar danos substanciais á calidade do aire, do chan ou das augas, ou a animais ou plantas.

2.- Se as anteriores condutas, por si mesmas ou conxuntamente con outras, puidesen prexudicar gravemente o equilibrio dos sistemas naturais, impoñerase unha pena de prisión de dúas a cinco anos, multa de oito a vinte e catro meses e inhabilitación especial para profesión ou oficio por tempo dun a tres anos. Se se creou un risco de grave prexuízo para a saúde das persoas, impoñerase a pena de prisión na súa metade superior, podéndose chegar ata a superior en grao.

Así pois o tipo penal de referencia constitúe, xeralmente, un suposto de perigo «concreto» (ou, polo menos, «hipotético»), no que é necesaria a creación dunha situación, debidamente probada, de risco suficientemente determinado para o equilibrio dos sistemas naturais ou, no seu caso, para a saúde das persoas (inciso último do art. 325 CP), sempre que ese risco poida ser considerado «grave».

4.º Tipo subxectivo: a existencia de dolo ou intencionalidade.

O delito esixe dolo, bastando o dolo eventual que se consuma desde o momento da produción do risco, prolongándose ata a cesación da situación, no que cabe a tentativa; a xurisprudencia adoita excluír a continuidade delituosa, na idea de que varias verteduras procedentes da mesma industria, a pesar da pluralidade, integran o mesmo delito que se refire en plural a emisións ou verteduras.

145.png

Puidera existir un delito de prevaricación ambiental en relación á Xunta de Galicia?

Trátase dunha forma especial de delito de prevaricación das Autoridades e funcionarios das Administracións Públicas con competencias ambientais. A acción típica vén integrada, non só por condutas activas (informar favorablemente ou votar a favor), senón tamén omisivas (silenciar infraccións normativas de carácter xeral con ocasión das súas inspeccións ou omitir a realización de inspeccións de carácter obrigatorio).

Isto é:

  • Silenciar a infracción de Leis ou disposicións normativas de carácter xeral con motivo de inspeccións.
  • Omitir a realización de inspeccións de carácter obrigatorio.

14

Galería

Sorpresas arqueolóxicas, culturais e paisaxísticas ao longo do río Anllóns: os castros esquecidos, Castro Grande e Castro Pequeno, o Agro das Antas e os portos fluviais

Por un lado a Barcia e por outro o río Anllóns, e onde o río fai un corno, aí están os Castros, en pleno Xuncal do Anllóns. Os montes veciñais Castro Grande e Castro Pequeno dominando o xuncal. A unha beira de Cabana, o Bosque, as brañas de Boedos, as Fontiñas e o Herbal de Laíño; e á outra, pola beira de Ponteceso, a Barcia.

Como tributarios do Anllóns, por un lado o río de Anos que tras discorrer ao pé da Costa de Cabana, o monte Vilariño e a Agra dos Muíños desemboca xunto ás brañas de Boedo;  pola outra beira o río Cundíns desemboca xunto o lugar Alvedros e a Agra de Leas.

É un área importante en canto a bens comúns veciñais, todos eles no municipio de Ponteceso. Así temos o Boedo Grande veciñal e o Boedo Pequeno veciñal.

Curiosa tamén é a toponimia deste lugar. Nomes como Tabarcos, Barcos, Gabarcos…etc.

bbb.png
Imaxe do IGN dos montes de Anllóns: Castro veciñal Grande e Castro veciñal Pequeno

En fronte, preto do Corno está a Escombreira, microtopónimo que fai referencia ás labores que se realizaban ata hai pouco na parcela, por parte dalgunhas administracións locais que queimaban o lixo aquí. Ao pé dos Castros, o Porto de Lamas, un lugar seguro de paso polo medio do xuncal cara a parcela Capitana e o Agro das Antas, en dirección a Bouza Gudín.

porto lamas.jpg
As acacias invaden boa parte das beiras do río Anllóns
porto lamas.png
Información da sede electrónica do Catastro

É tremenda a riqueza arqueolóxica desta área. E á beira do xuncal mesmo, a canteira de Sta. Cristina. De súpeto a paisaxe muda bruscamente para atoparnos cos restos da actividade mineira que socaba as marxes do Anllóns. Á outra beira da estrada, a distinto nivel, a outra canteira máis grande, a de Sta. Cecilia.

agro das antas.png
Información da sede electrónica do Catastro

Continuamos o camiño á beira do río cara a Pesqueira e o Bo Xuncal. A escasa distancia xa nos atopamos co núcleo urbano de Ponteceso. A outra beira, o dominio público marítimo terrestre que configura o LIC Río Anllóns.

A importancia dos portos ao longo do río Anllóns: PortoXuán, no lugar de Leas

Á beira de Maseiros e de Forniños, e en fronte a Reguiños, xa no lugar do Bosque, PortoXuán amósase como outro lugar de paso seguro do río.

portoxuán.jpg
Os portos fluviais eran lugares de paso seguros para cruzar o río. Son moi numerosos no río Anllóns
portoxuan.png
Información da sede electrónica do Catastro
castros.png
Información da sede electrónica do Catastro

A importancia da paisaxe na desembocadura do río Anllóns

A paisaxe é un dereito individual e colectivo de cada persoa. Pero tamén implica o deber de conservala.

Unha das características das paisaxes é a súa unicidade: cada paisaxe é única e irrepetible. Por iso manter a súa integridade e a súa autenticidade é un deber esencial das comunidades ribeiregas do río Anllóns. Da cidadanía activa e responsable depende manter a esencia desta paisaxe fluvial, que sempre acompañou ao río Anllóns e ao devir da vida vencellada ás comunidades ribeiregas.

2022719_lod_oai_galiciana_arquivodixitaldegalicia_xunta_es_1516370_ent1.jpeg
 Vista aérea xeral do estuario do río Anllóns tomada desde o interior.
Fotografía Aérea y Terrestre, S.L.. (1958 – )
1.jpeg
 Vista aérea xeral do estuario do río Anllóns tomada desde o interior.
Fotografía Aérea y Terrestre, S.L.. (1958 – )
2022719_lod_oai_galiciana_arquivodixitaldegalicia_xunta_es_1516372_ent1.jpeg
 Vista aérea xeral do estuario do río Anllóns tomada desde o interior.
Fotografía Aérea y Terrestre, S.L.. (1958 – )
Galería

As festas das comunidades ribeiregas do Anllóns: a banda de Cotelo, a banda de Pontedona, o gaiteiro de Vimianzo e o fogueteiro de Baio

Nunha ollada á prensa histórica atopámonos co xornal El Ideal Gallego, que o 1 de setembro de 1923, recollía no parágrafo referido á información rexional, noticias sobre das festas que se celebraban naquela época en torno ao río Anllóns.

Así falaba das festas organizadas na honra de Santa Mariña, Santa Margarida e a Diviña Pastora, que tiñan lugar na vila de Ponteceso entre os días 8, 9, 10 e 11 de setembro.

As festas comezaban con bombas de palenque e o repique das campás. A banda de música de Cotelo percorría as rúas tras saudar ás autoridades, alegrándoas con bonitos pasodobres.

Esta mesma banda musical encargábase da verbena nocturna, a partir das nove da noite e todo nun ambiente no que destacaría a sorprendente iluminación.

O día seguinte a banda de música de Cotelo repetiría actuación xa desde a mañanciña, con dianas e alboradas. Naquela época estaba de moda o paseo da Ponte e o Relleno, polo que era nestes espazos onte tiñan lugar a maior parte das celebracións festivas.

A música tamén chegaba ao edificio da “Ayudantía de Marina”, onde de seis a nove da noite tamén tocaban as bandas de música.

O día 10 a banda de Pontedona, a de Cotelo e as gaitas do país espertaban á veciñanza coas súas dianas e alboradas. Gran solemnidade tiña a misa na honra de Sta. Mariña, a que asistían numerosas autoridades.

Este mesmo día ás catro e media da tarde había nun salón luxoso da vila, unha desfile de mozas de gran beleza, entre as mulleres elegantes da vila. Tamén carreiras pedestres. De oito a nove da noite o programa recollía un paseo de moda, amenizado polas bandas de música no Relleno e a Avenida da Ponte, lucindo por ambos paseos unha fermosa carroza típica do país, bailando a muiñeira dúas parellas de nenos dos dous sexos, aos acordes do afamado gaiteiro de Vimianzo, que iría acompañado do seu tamboril e bombo. Todos eles vestirían co traxe típico.

79.jpg
Foto Vidal – Ponteceso

Pola noite de once a cinco da mañá luciría a fermosa iluminación á “veneciana” no Relleno, e no paseo tocarían as bandas de Cotelo e Pontedona, queimándose durante a velada unha soberbia colección de fogos artificiais e elevándose varias clases de globos polo pirotécnico de sona de Baio. Ao rematar este afamado pirotécnico dispararía un “cubo de fuego” de lucería.

O día 11 volverían a repetirse o concerto da banda de Pontedona. A unha e media sairían as embarcacións habilitadas para a pasaxe, para o frondoso Bosque da vila, onde terían lugar as tradicionais merendas, disfrutando dos encantos da paraxe.

De once a unha da noite, repetiríase a ilumanción e o derradeiro concerto musical do paseo no Relleno e a avenida da Ponte. Ademais organizaríanse dous festivais para o Casino e o Centro Artesán, na honra das familias e forasteiros.

777
Artigo do xoral El Ideal Gallego, de 1 de setembro de 1923
7778
Escultura do gaiteiro realizada por un dos alumnos da Escola de Cantería da Deputación de Pontevedra
Galería

Cando o río Anllóns movía a economía das comunidades ribeiregas

Arestora vivimos de espaldas aos ríos. Sen embargo, isto non foi así noutros tempos. A xente vivía de cara os ríos, que era dos que obtiña o sustento de cada día. Así no río Anllóns existían ao longo do seu discorrer muíños fariñeiros, batáns, pesqueiras, as  famosas lampreeiras, mexilóns de río, salmóns, fábricas de madeira, telleiras…etc. Multitude de actividades económicas todas elas que xiraban en torno á vida nos ríos.

IMG_20190223_155205.jpg
Piñeiral á beira do río Anllóns, Langueirón, Ponteceso
muiños da Vitureira
Restos dos antigos muíños da Vitureira, municipio de Ponteceso. A data máis antiga da súa existencia é o ano 1767.

Vamos a lembrar algunhas desas actividades e acontecementos que xiraban en torno ao río.

Aproveitamentos no río Anllóns

O 24 de marzo de 1933 publicábase na Gaceta de Madrid nº 83, o expediente incoado por Manuel Vázquez Guntín, para unificar os aproveitamentos que posuía sobre o río Anllóns, no municipio de Ponteceso (A Coruña).

Os aproveitamentos aos que se refería era a explotación hidroeléctrica dun salto de auga e a dun muíño fariñeiro na parroquia de Anllóns.

IMG_20190223_162131.jpg
Río Anllóns ao paso pola parroquia que leva o seu nome

O volumen máximo que podía derivar do río era de 3.000 litros por segundo, con destino á producción de forza motriz para usos industriais e o establecemento dun muíño fariñeiro, non puidendo distraer das augas en todo o seu recorrido ata a súa incorporación ao río, para ningún outro servizo, non alterar a súa composición e pureza e reservándose a Administración o dereito de obrigar en calquer momento ao concesionario á instalación dun módulo que limitara o caudal derivado ao concedido.

O concesionario tería que coidar durante todo o tempo, que as obras construídas tiveran a suficiente impermeabilidade para que non houbese filtracións, escapes nin perda de auga.

ponte na Saimia.jpg
Ponte na Saímia sobre o río Anllóns

As tarifas máximas aplicables que podería percibir o concesionaro eran: para alumeado:  0,10 pesetas por hectovatio nas contratas a contador, e 2,3, 3,5, 5, 7, 8 e 11 pesetas por cada lámpada de 5,8, 10,16, 25, 32 e 50 buxías, respectivamente, nas contratas a consumo libre durante toda a noite.

IMG_20190223_162148.jpg
Salto eléctrico na parroquia de Anllóns

Para a forza motriz: 0,6 pesetas por hectovatio nos contratos a contador e nos que se establecera o consumo libre 4,50 pesetas por cabalo –ano ou 300 pesetas pola mesma unidade, exceptuados os meses de agosto e setembro.

IMG_20190223_162414.jpg
Central hidroeléctrica na parroquia de Anllóns

No referido á moenda percibiría unha vintecatroava parte do gran moído.

Como era habitual naquela época, a Administración reservávase o dereito de tomar da concesión os volumes que fosen precisos para a conservación das estradas na forma  que estimara máis convinte, pero sen prexudicar as obras da concesión nin a explotación do aproveitamento.

A concesión outorgábase por un prazo de setenta e cinco anos, a partir da data na que se autorizaba a súa explotación total ou parcial. Pasado este prazo a concesión revertía ao Estado libre de cargas, tal e como establecía o Real Decreto de 10 de novembro de 1922. As obras comezarían no prazo de seis meses, contados a partir da publicación da concesión na Gaceta de Madrid e terían que estar rematadas en dezaoito meses, desde esa data.

saltos auga Anllons

A desecación das marismas do Anllóns

Na Gaceta de Madrid nº 336, do día 2 de decembro de 1869 publicábase por parte do Ministerio de Fomento, a autorización concedida a Manuela Rodríguez de Cancio, representada por Ignacio de las Heras, a concesión das marismas do Anllóns, na provincia da Coruña, para o seu aproveitamento con arranxo ao proxecto que presentara esta, para executar as obras de desecación e aproveitamento das marismas do río Anllóns, na ría de Ponteceso –Laxe. As obras de desecación mellorarían a navegación no río.

A concesionaria pasaría a ser dona a perpetuidade dos terreos propios do Estado ou de uso comunal dos  pobos, según o establecido na Lei de augas daquela época. A concesionario quedaba orbrigada a depositar unha fianza dun 4% do orzamento das obras e a principalas no prazo dun ano, a continualas sin interrupción e deixalas completamente rematadas en 40 anos e a conservalas en bo estado.

A falla de cumprimento dalgunha das obrigas mencionadas produciría a caducidade da concesión. A concesión realizábase sin prexuizo de terceiros e baixo a salvagrada dos intereses particulares. As persoas afectadas e prexudicadas poderían acudir aos Tribunais para a presentación das oportunas reclamacións.  Así o asinaba Echegaray, Director xeral de obras públicas, agricultura, industria e comercio daquela época.

desecar marismas

Dada a carestía económica da época e a falla de alimentos agrícolas, eran bastante habituais as solicitudes para cultivar no dominio público hidráulico, ás beiras do Anllóns ou na súa desembocadura.

Así o recollía tamén El Correo de Galicia, que facía referncia a unha solicitude de Juan Domínguez Canto, veciño de Ponteceso, para a agricultura na marxe dereita do río Anllós, no lugar denominado Xuncal Pequeno.

aaa.png

O embarcadoiro do Pendón, en Cabana

No BOE nº 191 do 9 de xullo de 1952, publicábase unha Orde asinada polo Director Xeral de Aduanas daquela época, pola que se habilitaba un punto da costa denominado “Pendón” (A Coruña), para o embarque e desembarco en réxime de cabotaxe de madeiras e materiais de construcción.

A autorización concedíase a petición de José Blanco Cundíns, industrial madereiro de Ponteceso, na que pedía a habilitación deste punto, próximo á Aduana de Ponteceso, para o embarque e desembarco de madeiras do país en tronco ou aserradas na fábrica da súa propiedade, así como para descargar en igual réxime, cables, tellas, ladrillos e cementos con destino ao seu almacén de materiais de construcción que tamén posuía.

Alegaba o solicitante que a falta de habilitación deste punto lle orixinaba grandes prexuizos para o desarrollo da súa industria e gastos excesivos.

Por elo, considerando que o punto denominado “Pendón” atopábase entre o chamado “Tullería” habilitado xa nesa época e a Aduana de Ponteceso, decídese habilitar o “Pendón” sito na parroquia de Cesullas, municipio de Cabana, para o embarque e desembarco, en réxime de cabotaxe. As operacións de cabotaxe terían que practicarse coa intervención e documentos da Aduana de Ponteceso, e baixo a vixiancia do Resgardo deste posto. O interesado debería realizar os despachos precisos e aboar as dietas e gastos do funcionariado que intervira nas operacións que se autorizaban.

pendón

Empresarios da madeira 

A data de 28 de agosto de 1954 contaban con certificado profesional clase A para a compra de madeira os seguintes industriais:

Maximino García Rellán de Ponteceso, para a compra de 250 metros cúbicos de madeira anuais.

Manuel Martínez Suárez de Cabana, para a compra de 750 metros cúbicos de madeira anuais.

Agustín Fondo Costa de Cabana, para a compra de 400 metros cúbicos.

Ramón Blanco Cundíns de Cabana, para a compra de 450 metros cúbicos.

Jesús Eiroa Gómez de Cabana, para a compra de 500 metros cúbicos.

IMG-20190223-WA0035.jpg
Antigo aserradoiro en venda. O lixo invade moitas destas instalacións abandonadas
IMG-20190223-WA0033.jpg
Antigos aserradoiros de madeira, hoxe abandonados e sen actividade. A política forestalista da Xunta de Galicia supuxo o peche de centos destas empresas familiares e a “invasión” de plantíos de eucaliptos, a meirande parte con destino á multinacional pasteira Ence
9.jpg
Antigo aserradoiro de madeira en Maseiros, no lugar do Bosque

Posuía certificado ou autorización clase B:

José María Blanco Díaz de Cabana para 700 metros cúbicos.

Manuel Pet Romero de Cores, Ponteceso para 750 metros cúbicos.

Antonio Lema Otero, de Borneiro, Cabana para 750 metros cúbicos.

IMG_20190223_174658.jpg

ponte Xabarido.jpg
Ponte de Xabarido sobre o río Anllóns, Corcoesto

A Fundación “Joaquín Martínez Verdes” da parroquia de San Félix de Anllóns

Quen era Joaquín Martínez Verdes?

Joaquín Martínez Verdes era natural da parroquia de San Félix de Anllóns. Faceleu o 12 de agosto de 1911 na cidade de Azul, República da Arxentina. No seu testamento realizado ante o notario Andrés Regueiro Vázquez dispuxo formalizar un Colexio de Ensinanza Primaria, que levaría o seu nome na parroquia de Anllóns. Para o seu sustento económico asignou a renda dos bens que posuía na súa parroquia de orixe e outras, cedidas en alugueiro a Perfecto Barca, a cambio de 45 ferrados de trigo. Estes froitos dividirianse en tres partes: unha para as reparacións da casa, útiles e outros gastos do Colexio, outra para repartir entre os pobres de solemnidade da parroquia de Anllóns e outra para custear unha misa de aniversario anual e o mantemento do panteón familiar ubicado no atrio desta parroquia.

A Fundación foi clasificada como de beneficencia particular docente privada por Orde do Ministerio de Educación Nacional o 13 de decembro de 1945, coa obriga de formular orzamentos e rendir contas ao Protectorado.

O 27 de xullo de 1950 publicábase no BOE o acordo polo que se concedía a esta Fundación “Joaquín Martínez Verdes” a exención do imposto sobre os bens das persoas xurídicas, a instancia de Bernardo Martínez González. Asinaba o acordo o Director General do Contencioso do Estado, naquela época Franciso Gómez de Llano.

Fundación

Un río de morte…

O 1 de xuño de 1922 o Diario independente “El Compostelano” recollía  a noticia do achádego do cadáver de Manuel Lista Lorenzo, de 36 anos e veciño de Cances, no lugar coñecido como o “Pozo” de Santa Mariña do Remuíño, na parroquia de Corcoesto. Os restos da minaría na zona, neste caso un pozo sen cerrar causaban a morte dunha persoa.

neno afogado

 

IMG_20190223_155720
Restos do muro dun antigo salto de auga para a producción eléctrica no río Anllóns

Mariñana

O 15 de novembro de 1925, no nº 22 da revista ilustrada “Mariñana” do director –propietario Eduardo García Ramos publicábase unha fotografía do río Anllóns.

portada mariñana

foto río Anllóns

Cando o río Anllóns era un río salmoneiro…

789.png
Salmón pescado no río Anllóns por Max Borrel. Fotografía que se conserva no Arquivo do Reino de Galicia.

A Ponte Dona…

O 11 de setembro de 2012 acometíanse as obras de reparación da Ponte Dona, no municipio de Ponteceso. As labores arqueolóxicas de control da obra realizáronse por Mar López Cordeiro.

IMG_20190223_105140.jpg
Muíño na Ponte Dona

Durante os meses de agosto e setembro de 2012 realizouse a actuación arqueolóxica relacionada coas “Obras de Reparación da Ponte Dona sobre o río Anllóns”, nos municipios de Coristanco e Ponteceso. O proxecto foi promovido pola Subdirección Xeral de Conservación e Resturación de Bens Culturais da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia.

A ponte presentaba diversos danos de gravidade ocasionados polas últimas enchentas do río.

A ponte está incluída no Inventario de pontes históricas de Galicia co código C-56 (Alvarado, Durán e Nárdiz 1991: 339).

Segundo a veciñanza da zona a ponte foi construida por un industrial portugués para poder dar saída á madeira desde estas zonas a outras con mellores comunicacións.

A referencia máis antiga sobre Ponte Dona é do ano 1839. Foi nomeada no poema Queixumes dos pinos do poeta Eduargo Pondal.

1
Fotografía do proxecto “Control arqueológico de las obras de reparación de A Ponte Dona sobre el río Anllóns (Ponteceso y Coristanco, A Coruña). Informe valorativo /memoria técnica”, da arqueóloga María del Mar López Cordeiro. Ano 2012.

A ponte consta de cinco arcos para os que se empregaron dinteles de granito de bo tamaño. Ten catro pilas de planta rectagunlar e dimensións irregulares, máis anchas as centrais, con unha altura de 3,5 metros.

2
Fotografía do proxecto da arqueóloga María del Mar López Cordeiro
IMG_20190223_104946.jpg
O río Anllóns ao seu paso pola Ponte Dona. Ao fondo, a emblemática ponte

As Administracións públicas tamén dan a espalda ao río …

Os efectos dos puríns, os herbicidas, o abuso de fertilizantes por parte das explotacións gandeiras cada vez de maior dimensión, a falla de saneamento dos núcleos poboacionais e o cambio climático están a afectar de xeito irreversible ao río Anllóns.

IMG_20190223_161309
Restos de purín nunha finca anexa ao río Anllóns no lugar de Cardezo, Corcoesto. A actividade gandeira e a sobrecarga de purín nas fincas puidera afectar ao río.
IMG_20190223_162329.jpg
Os efectos dos puríns, os herbicidas, o abuso de fertilizantes por parte das explotacións gandeiras cada vez de maior dimensión, a falla de saneamento dos núcleos poboacionais e o cambio climático están a afectar de xeito irreversible ao río Anllóns
IMG-20190223-WA0036.jpg
O lixo invade calquer recuncho dos montes lindeiros co Anllóns

Lugares de culto á beira do Anllóns

Destaca pola súa singularidade as ruínas da Capela, na parroquia de Anllóns. A microtoponimia neste caso proporciona indicios claros sobre da existencia dun lugar de culto, probablemente a Sta. Bárbara. Á beira desta parcela atópase o monte do Rei e as Lampreeiras, zona do río rica na pesca da lamprea.

Nos séculos XVI e XVII era moi común que determinados bosques pertenceran ao dominio do Rei, sobre todo aqueles que podían representar ingresos para as arcas reais, a través de concesións de pesca ou de moenda.

A Capela.png
Mapa do IGN referido a parcela da Capela ou do monte da Capela. A súa beira, o monte do Rei e as Lampreeiras, as pesqueiras máis habituais no Anllóns

Sorpresas ao longo do curso fluvial do Anllóns: Porto dos Carros e Muíños Novos

O curso do río tamén depara sorpresas. Así atopámonos no lugar de Vilariño, na parroquia de Beres co Porto dos Carros. Os portos fluviais eran lugares de paso seguros, neste caso para os carros. Moi preto, atopamos os Muíños Novos, e aquí destaca o muíño do Penelo.

999.png
Plano do IGN

A microtoponimia non deixa de darnos gratas sorpresas. Así fai referencia a presencia de Carballeiras e Devesas nesta zona.

9999.png
Planimetría e fotografía do IGN

Os muíños da Retorta no municipio de Coristanco, na Ponte Dona

74.png
Planimetría do IGN
7.jpg
Muíño da Retorta, Ponte Dona
123.png
Planimetría do IGN

 

 

 

 

Galería

O sector mineiro de Galicia presenta videos “didácticos” sobre a minería sostible destinadas ao público infantil, mentras que as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país

  • O sector mineiro “tómalle o pelo” á cidadanía e anuncia unha xornada para presentar a Minaría Sostible de Galicia, con proxeccións didácticas para o alumnado de infantil, primaria e secundaria
  • Falla de transparencia nas axudas outorgadas pola Xunta de Galicia ao sector mineiro
  • Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego
  • Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia. Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

A presentación inclúe varias proxeccións audiovisuais explicativas da minería destinadas ao alumnado de infantil, primaria e secundaria.

Minaría Sostible Infantil

https://www.youtube.com/watch?v=FysyXvoiDW0

Minaría Sostible Primaria

https://www.youtube.com/watch?v=IR5g35y8_74

Sen embargo, as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país. Estes escearios de desolación restan credibilidade e lexitimación a calquer iniciativa didáctica do sector mineiro galego, que debera practicar co exemplo e non con videos.

Monte Neme 2
Balsa mineira abandonada do monte Neme, Carballo

Non hai máis que comprobar o alarmante estado dos ríos de Touro, sen vida e gravemente afectados pola minaría irresponsable da Xunta de Galicia, ao igual que outros casos de sobra xa coñecidos como o das balsas do monte Neme en Carballo, Santa Comba ou no caso das minas de San Fins en Lousame.

Cómpre indicar tamén a falla de transparencia que existe en relación ao outorgamento das axudas que recibe o sector, para estas actividades divulgativas. Así a Orde do 15 de marzo de 2018, establecía as bases reguladoras para a concesión de subvencións a entidades sen ánimo de lucro, en réxime de concorrencia competitiva, para o fomento do sector mineiro galego, e se procedía á súa convocatoria para o ano 2018. Sen embargo, a falla de transparencia na concesión destas axudas é tan evidente que non existe nin rastro das persoas beneficiarias nin das actividades que se realizaron cos fondos públicos de todas as galegas e galegos, tanto no DOG como na web da Consellería de Industria e da Dirección Xeral de Enerxía e Minas. Polo tanto, é imposible saber tanto a identidade das persoas beneficiarias, como das contías das axudas e do seu obxecto, o que agrava o “escurantismo” que envolve ao sector, propiciado pola propia Xunta de Galicia.

Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego

Desde a Rede Contraminacción indican que, hai que ser “cínicos” para falar de “Minería sostible”, tendo en conta o actual estado das minas de Touro, onde a drenaxe áceda da mina está a ser estudada polo Parlamento europeo, ao existir indicios da súa afección ao río Ulla, feito xa denunciado por diversos colectivos en reiteradas ocasións e pola propia veciñanza de Touro.

Ademáis cómpre lembrar ao respecto as pozas envelenadas en Galicia pola drenaxe áceda da minería. A restauración mineira esquecida…, e que a Xunta de Galicia chegou a promocionar como atractivo turístico ou incluso ambiental.

Baixo o nome de “lago de intenso azul” ou “hermosas aguas turquesas” ou “paraíso”, estanse a apoiar as “bondades” destas pozas ou balsas tóxicas, que acumulan gran cantidade de metáis pesados e que son froito da minería extractiva e contaminante.

Como é habitual a Xunta de Galicia apoia estes eslogans propagandísticos, que na realidade agochan a traxedia da degradación das paisaxes, a falla de restauración mineira e o dano ambiental. Como exemplos existen os casos da Poza de Cartelle, en Ourense, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Ventoxo, no municipio de Forcarei (Pontevedra); a Poza da canteira de Pedras Miúdas, en Catoira, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Nantón, Cabana de Bergantiños (A Coruña), afectada pola drenaxe áceda da minería; a Balsa tóxica da minería no Monte Neme, en Carballo, acentúada polo drama de que esta incluso foi obxecto de publicidade institucional por parte da Axencia de Turismo de Galicia. A súa cor é indiciaria da existencia de metáis pesados (drenaxe áceda de minería).

Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”, pero non convence a ningúen

A desesperación do lobbie mineiro por ser aceptado socialmente levouno a reunirse con anterioridade en Santiago de Compostela, baixo o lema “Compromiso coa sociedade”, no marco do V Congreso Nacional de Áridos organizado pola Federación de Áridos (FdA).

O lobbie mineiro botaba man, naquel intre, do apoio institucional e de altos cargos da Xunta de Galicia, da Deputación da Coruña, do concello de Santiago, do Ministerio de Transición ecolóxica, do Adif e da entidade ambiental Seo Bird Life para “un lavado de cara” sen precedentes da minaría galega, dentro V Congreso Nacional de Áridos, que tivo lugar o 24 de outubro pasado, en Santiago de Compostela, baixo o lema “Comprometidos coa sociedade”.

123.png
Bárbara, a imaxe dos videos didácticos de “Minaría sostible de Galicia”. https://minariasostible.gal/evento/

 

 

Galería

Colectivos e asociacións alertan da ausencia de compromiso coa sociedade, das empresas que xestionan as canteiras de extracción de áridos na Costa da Morte e do sector mineiro en xeral

  • Os colectivos, entre os que está a asociación ambiental Petón do Lobo ou O Ouriol do Anllóns, critican o “lavado de cara” que pretende realizar o lobbie mineiro o vindeiro martes, día 12 de febreiro, en Santiago de Compostela

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia1.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

No programa do evento indican que “A minaría galega permite o desenvolvemento social e demográfico, é compatible coa protección da natureza, forma parte do patrimonio histórico e cultural ao tempo que ofrece materias primas para o estado do benestar”.

Sen embargo, isto non está a cumprirse. A falla de restauración mineira e os danos á paisaxe, é a práctica habitual do sector mineiro galego.

A sociedade demanda ao lobbie mineiro compromiso co entorno e as comunidades que o habitan, compromiso coa restauración eficaz e efectiva dos espazos mineiros; e esta tarefa, que ademáis é unha obriga normativa, non se está a realizar na meirande parte dos casos. Por tanto, é unha mágoa que o sector mineiro se recoñeza o “mea culpa”, polos compromisos incumpridos e reiterados ao longo do tempo e non se asuma o compromiso serio e firme de restauración dos espazos mineiros degradados, iniciativa que xa debera partir en primeiro lugar da Xunta de Galicia e da Cámara oficial mineira.

Por tanto, unha vez máis o lobbie mineiro de Galicia, afástase da realidade deste país.

Así na Costa da Morte destacan as seguintes canteiras sen indicios de restauración algunha: canteira de Sta. Cristina, en Ponteceso, á beira do río Anllóns; canteira de Olveira, en Cances; canteira abandonada do Monte Neme, Carballo; canteira no municipio de Laracha; canteira da Brea, en Carballo; canteira de Sta. Comba e a canteira de Vimianzo.

Todas elas amosan a degradación das paisaxes e a falla explícita de restauración mineira. No caso da canteira de Ponteceso, esta está á beira mesma do río Anllóns, con posible afectación directa ao cauce.

1 Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/

Monte Neme 2
Canteira abandonada do monte Neme, con unha balsa de lodos tóxicos (drenaxe áceda de mina)
962
Impactos da minaría a ceo aberto na entorna e con especial impacto sobre a paisaxe