Galería

“A explotación (a das minas de San Fins, en Lousame) non produce residuos mineiros, máis ao contrario, débese indicar que conceptualmente os consume”, unha das afirmacións máis célebres e incribles do departamento que dirixe o Conselleiro Francisco Conde e o seu director Ángel Bernardo Tahoces. Dimisión xa!

“A explotación (a das minas de San Fins, en Lousame) non produce residuos mineiros, máis ao contrario, débese indicar que conceptualmente os consume” ou velaquí estoutra afirmación, tamén memorable: “Non coñezo na provincia da Coruña unha medida tan drástica e profunda para a restauración como é o reprocesado e eliminación da escombreira”.

Estas palabras resumen a filosofía da Dirección xeral de Enerxía e Minas da Xunta de Galicia, no tocante á restauración dos espazos mineiros degradados. En concreto, esta é a resposta dun empregado público, enxeñeiro de minas do departamento que dirixe Ángel Bernardo Tahoces, director xeral de enerxía e minas da Xunta de Galicia e do que se coñecía recentemente a súa imputación por parte do xulgado de Noia, en relación á autorización da posta en marcha das minas de San Fins, en Lousame, sen terse aprobado a preceptiva avaliación ambiental do proxecto.

Na contestación a unha solicitude de medidas ambientais efectuada pola asociación ambiental Petón do Lobo, funcionarios do departamento que dirixe Tahoces, referíanse ao excesivo da solicitude nos seguintes termos:

“Ao respecto do seguimento sobre o control dos vertidos na escombreira, só podemos indicar que estes non poden existir. Os proxectos aprobados non contemplan escombreira. Non contemplan a produción de escombros. Non contemplan a produción de residuos mineiros. En todo caso contemplan exclusivamente o reaproveitamento e eliminación da antiga escombreira”.

Xa non é só que non existiran residuos, que é o propio de toda a actividade mineira despois de extraer o codiciado mineral, senón que no caso das minas de San Fins, os residuos incluso os eliminaban, desaparecían, como cousa de maxia. Claro que había que fiarse das palabras desta xente, todos eles empregados públicos da Dirección Xeral de Enerxía e Minas, porque por ningures explicaban os impactos que a actividade mineira ía ter na área afectada (un val fluvial). Puidera ser que a normativa daquela época non esixía documento ambiental?

Continuaba o funcionario dicindo: “Carezo de datos sobre o seu deseño (balsa de decantación), pero non amosa signos de debilidade. Ao respecto da pendente dos noiros dos depósitos, afondar novamente no proceso de eliminación avanzado no que están”.

“O denunciante indica ausencia de controis e falla de bombeos regulares, augas ácedas e contido en metais, observacións todas elas que lle corresponden a Augas de Galicia. No marco da normativa ambiental e de seguranza mineira, estanse a realizar os controis establecidos pola normativa de aplicación, a través fundamentalmente do Plan de Labores anual”.

A política de “balóns fóra” e “o que non consta escrito non existe” predomina neste singular departamento da Xunta de Galicia.

“O denunciante solicita que para cumprir a obriga de restaurar o espazo natural se levanten diques de contención, se instalen mallas illantes no terreo, bombeos, monitoreo das balsas e o cumprimento do Plan de Restuaración. Non coñezo na provincia da Coruña ningún Plan de Resturación que contemple unha medida tan drástica e profunda para a restauración como é o reprocesado e eliminación da escombreira de explotación”. Supoñemos que cando escribía isto o funcionario non se lembraba das balsas de lodos do Monte Neme, en Carballo, deixadas á man do destino.

“Temos que ter en conta tamén que o proxecto aprobado non contempla a produción de residuos mineiros. E que a planta de tratamento está deseñada en circuito pechado”.

“Non entendo a función pretendida polo denunciante para os diques de contención, as mallas illantes do terreo, os bombeos. (…) Como xa se indicou a explotación non produce residuos mineiros, máis ao contrario, débese indicar que conceptualmente os consume”.

Con palabras e afirmacións como estas, que negan a realidade física máis obvia, como vai a existir a restauración mineira en Galicia? Como se vai a cumprir en Galicia a normativa mineira se quen ten a obriga de facela cumprir obvia e ignora dolosamente a realidade?

Dimisión por favor. Pedimos a dimisión tanto de quen elabora, aproba e supervisa as políticas mineiras, é dicir, a dimisión do Conselleiro Francisco Conde, como de quen ten a obriga de executalas e facer que se cumpra a normativa, isto é o director de Enerxía e Minas, Ángel Bernardo Tahoces. Dimisión xa para ambos os dous!

DIQUE DE CONTENCIÓN BALSAS LODOS MINERAS EN ESTADO DE DETERIORO EVIDENTE
Dique de contención dunha das balsas mineiras de San Fins, en Lousame

 

 

 

 

Galería

Incoan expediente sancionador á mineira Cementos Cosmos, S.A., por posibles danos ao dominio público hidráulico, en Vilavella, Triacastela (Lugo)

A Confederación Hidrográfica do Miño -Sil incoa expediente sancionador á mineira Cementos Cosmos, S.A. polo suposto incumprimento da autorización do vertido ao dominio público hidráulico.

Os feitos remóntanse ao 26 de novembro de 2018 cando un vertido da cementeira superaba o límite máximo establecido para o parámetro de sólidos en suspensión, causando danos segundo o organismo de bacía, ao dominio público hidráulico, na parroquia de Vilavella en Triacastela (Lugo).

A actividade da mineira Cementos Cosmos realízase na entorna do xacemento arqueolóxico da Cova Eirós, declarado Ben de Interés Cultural polo DECRETO 32/2019, do 14 de marzo, polo que se declara ben de interese cultural a Cova Eirós, no termo municipal de Triacastela (Lugo).

fotografía dunha excavadora estraendo caliza no teito da cova
Actividade da mineira no lugar da entorna da Cova Eirós,  declarada BIC  polo DECRETO 32/2019, do 14 de marzo

 

 

 

Galería

O Xulgado de Arzúa solicita informes a Augas de Galicia e ao Seprona, en relación ás balsas e a drenaxe áceda de mina dos regos de Touro

Se ben xa se sabe que todos os regos da entorna da mina de Touro están contaminados, agora tócalle ao órgano xudicial valorar se puidera existir ou non un delito contra o medio ambiente e os recursos naturais.

Por que é tan difícil probar o delito ecolóxico?

Existe unha liña divisoria entre a infracción administrativa e o ilícito penal. A diferencia atópase na gravidade do perigo. Probar o suposto dano para o medio ambiente xa depende case que exclusivamente da proba pericial e aínda así, a proba vai a ser valorada libremente polo órgano xudicial. A acción contaminante ten que ter a suficiente entidade como para prexudicar gravemente o equilibrio natural. Ademais hai que ter en conta a importancia de non truncar o nexo de causalidade, entre a infracción da norma e as consecuencias que para os ecosistemas teñen tales incumprimentos.

Así uns regos vermellos ou cobrizos como os de Touro, nos que non existe vida aparente, a excepción deses extremófilos dos ríos Lañas, Pucheiras…etc, non sería suficiente para acreditar un dano ambiental grave. Ao fin todo depende dunha proba pericial contundente e irrefutable, que aínda así será valorada libremente. Esta proba pericial non pode deixar dúbidas no órgano xudicial, porque se así fose, remataría necesariamente nunha absolución.

E é aquí onde entra a capacidade das empresas para “eludir” o tipo penal, porque todo informe pericial presentado polas acusacións ou a Administración, vai a ser obxecto doutro (ou incluso de varios) informe pericial replicante. 

Por iso é tan difícil castigar penalmente as condutas delituosas contra os recursos ecolóxicos.

Polo tanto, nunha boa parte dos casos é moi difícil acreditar ese prexuizo grave para os ecosistemas, aínda que exista. De aí que moitos dos casos rematan arquivándose polos xulgados e quédanse en simples infraccións administrativas. Ademais, polo principio de intervención mínima, o dereito penal só castiga aquelas condutas máis reprochables xuridcamente.

Por outra banda, o tipo penal do delito ecolóxico require a concurrencia dunha serie de elementos para poder acreditarse a existencia de delito:

1.º Un elemento obxectivo:  a provocación ou realización directa ou indirecta, dalgunha das actividades (verteduras, extraccións ou escavacións, aterramientos, inxeccións ou depósitos…), realizadas sobre algún dos elementos do medio físico (atmosfera, chan, subsolo, ou augas terrestre, marítimas ou subterráneas…).

2.º A infracción dunha norma extrapenal protectora do medio ambiente.

3.º Creación dunha situación de perigo GRAVE para o ben xurídico protexido.

Ten que existir unha relación de causalidade: que como consecuencia da infracción penal se causen DANOS SUBSTANCIAIS á calidade das augas, do chan, animais ou prantas.

Así establece o artigo 325 do Código Penal español que:

1.- Será castigado coas penas de prisión de seis meses a dous anos, multa de dez a catorce meses e inhabilitación especial para profesión ou oficio por tempo dun a dous anos o que, contraviniendo as leis ou outras disposicións de carácter xeral protectoras do medio ambiente, provoque ou realice directa ou indirectamente emisións, verteduras, radiacións, extraccións ou escavacións, aterramientos, ruídos, vibracións, inxeccións ou depósitos, na atmosfera, o chan, o subsolo ou as augas terrestres, subterráneas ou marítimas, incluído o alta mar, con incidencia mesmo nos espazos transfronteirizos, así como as captacións de augas que, por si mesmos ou conxuntamente con outros, cause ou poida causar danos substanciais á calidade do aire, do chan ou das augas, ou a animais ou plantas.

2.- Se as anteriores condutas, por si mesmas ou conxuntamente con outras, puidesen prexudicar gravemente o equilibrio dos sistemas naturais, impoñerase unha pena de prisión de dúas a cinco anos, multa de oito a vinte e catro meses e inhabilitación especial para profesión ou oficio por tempo dun a tres anos. Se se creou un risco de grave prexuízo para a saúde das persoas, impoñerase a pena de prisión na súa metade superior, podéndose chegar ata a superior en grao.

Así pois o tipo penal de referencia constitúe, xeralmente, un suposto de perigo «concreto» (ou, polo menos, «hipotético»), no que é necesaria a creación dunha situación, debidamente probada, de risco suficientemente determinado para o equilibrio dos sistemas naturais ou, no seu caso, para a saúde das persoas (inciso último do art. 325 CP), sempre que ese risco poida ser considerado «grave».

4.º Tipo subxectivo: a existencia de dolo ou intencionalidade.

O delito esixe dolo, bastando o dolo eventual que se consuma desde o momento da produción do risco, prolongándose ata a cesación da situación, no que cabe a tentativa; a xurisprudencia adoita excluír a continuidade delituosa, na idea de que varias verteduras procedentes da mesma industria, a pesar da pluralidade, integran o mesmo delito que se refire en plural a emisións ou verteduras.

145.png

Puidera existir un delito de prevaricación ambiental en relación á Xunta de Galicia?

Trátase dunha forma especial de delito de prevaricación das Autoridades e funcionarios das Administracións Públicas con competencias ambientais. A acción típica vén integrada, non só por condutas activas (informar favorablemente ou votar a favor), senón tamén omisivas (silenciar infraccións normativas de carácter xeral con ocasión das súas inspeccións ou omitir a realización de inspeccións de carácter obrigatorio).

Isto é:

  • Silenciar a infracción de Leis ou disposicións normativas de carácter xeral con motivo de inspeccións.
  • Omitir a realización de inspeccións de carácter obrigatorio.

14

Galería

Bárbara, a cara bonita da “minería insostible” de Galicia?

O sector mineiro de Galicia presentará este vindeiro martes, varios videos “didácticos” dirixidos ao alumnado de infantil, primaria e secundaria, para “adoutrinarlles” sobre as “supostas bondades” da minería en Galicia.

O que non explica o lobbie mineiro son os motivos da “minería irresponsable” que ao longo da historia xenerou unha manchea de canteiras sen restaurar, balsas e pozas abandonadas con  metáis pesados, que se acumulan ao longo e ancho de toda Galicia. Minería irresponsable que incluso chegou a afectar seriamente a cauces fluviais, no caso das louseiras da provincia de Ourense.

https://praza.gal/economia/o-defensor-do-pobo-critica-a-falta-de-control-da-xunta-sobre-os-danos-causados-polas-canteiras-de-lousa

https://youtu.be/FysyXvoiDW0

Galería

O sector mineiro de Galicia presenta videos “didácticos” sobre a minería sostible destinadas ao público infantil, mentras que as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país

  • O sector mineiro “tómalle o pelo” á cidadanía e anuncia unha xornada para presentar a Minaría Sostible de Galicia, con proxeccións didácticas para o alumnado de infantil, primaria e secundaria
  • Falla de transparencia nas axudas outorgadas pola Xunta de Galicia ao sector mineiro
  • Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego
  • Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia. Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

A presentación inclúe varias proxeccións audiovisuais explicativas da minería destinadas ao alumnado de infantil, primaria e secundaria.

Minaría Sostible Infantil

https://www.youtube.com/watch?v=FysyXvoiDW0

Minaría Sostible Primaria

https://www.youtube.com/watch?v=IR5g35y8_74

Sen embargo, as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país. Estes escearios de desolación restan credibilidade e lexitimación a calquer iniciativa didáctica do sector mineiro galego, que debera practicar co exemplo e non con videos.

Monte Neme 2
Balsa mineira abandonada do monte Neme, Carballo

Non hai máis que comprobar o alarmante estado dos ríos de Touro, sen vida e gravemente afectados pola minaría irresponsable da Xunta de Galicia, ao igual que outros casos de sobra xa coñecidos como o das balsas do monte Neme en Carballo, Santa Comba ou no caso das minas de San Fins en Lousame.

Cómpre indicar tamén a falla de transparencia que existe en relación ao outorgamento das axudas que recibe o sector, para estas actividades divulgativas. Así a Orde do 15 de marzo de 2018, establecía as bases reguladoras para a concesión de subvencións a entidades sen ánimo de lucro, en réxime de concorrencia competitiva, para o fomento do sector mineiro galego, e se procedía á súa convocatoria para o ano 2018. Sen embargo, a falla de transparencia na concesión destas axudas é tan evidente que non existe nin rastro das persoas beneficiarias nin das actividades que se realizaron cos fondos públicos de todas as galegas e galegos, tanto no DOG como na web da Consellería de Industria e da Dirección Xeral de Enerxía e Minas. Polo tanto, é imposible saber tanto a identidade das persoas beneficiarias, como das contías das axudas e do seu obxecto, o que agrava o “escurantismo” que envolve ao sector, propiciado pola propia Xunta de Galicia.

Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego

Desde a Rede Contraminacción indican que, hai que ser “cínicos” para falar de “Minería sostible”, tendo en conta o actual estado das minas de Touro, onde a drenaxe áceda da mina está a ser estudada polo Parlamento europeo, ao existir indicios da súa afección ao río Ulla, feito xa denunciado por diversos colectivos en reiteradas ocasións e pola propia veciñanza de Touro.

Ademáis cómpre lembrar ao respecto as pozas envelenadas en Galicia pola drenaxe áceda da minería. A restauración mineira esquecida…, e que a Xunta de Galicia chegou a promocionar como atractivo turístico ou incluso ambiental.

Baixo o nome de “lago de intenso azul” ou “hermosas aguas turquesas” ou “paraíso”, estanse a apoiar as “bondades” destas pozas ou balsas tóxicas, que acumulan gran cantidade de metáis pesados e que son froito da minería extractiva e contaminante.

Como é habitual a Xunta de Galicia apoia estes eslogans propagandísticos, que na realidade agochan a traxedia da degradación das paisaxes, a falla de restauración mineira e o dano ambiental. Como exemplos existen os casos da Poza de Cartelle, en Ourense, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Ventoxo, no municipio de Forcarei (Pontevedra); a Poza da canteira de Pedras Miúdas, en Catoira, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Nantón, Cabana de Bergantiños (A Coruña), afectada pola drenaxe áceda da minería; a Balsa tóxica da minería no Monte Neme, en Carballo, acentúada polo drama de que esta incluso foi obxecto de publicidade institucional por parte da Axencia de Turismo de Galicia. A súa cor é indiciaria da existencia de metáis pesados (drenaxe áceda de minería).

Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”, pero non convence a ningúen

A desesperación do lobbie mineiro por ser aceptado socialmente levouno a reunirse con anterioridade en Santiago de Compostela, baixo o lema “Compromiso coa sociedade”, no marco do V Congreso Nacional de Áridos organizado pola Federación de Áridos (FdA).

O lobbie mineiro botaba man, naquel intre, do apoio institucional e de altos cargos da Xunta de Galicia, da Deputación da Coruña, do concello de Santiago, do Ministerio de Transición ecolóxica, do Adif e da entidade ambiental Seo Bird Life para “un lavado de cara” sen precedentes da minaría galega, dentro V Congreso Nacional de Áridos, que tivo lugar o 24 de outubro pasado, en Santiago de Compostela, baixo o lema “Comprometidos coa sociedade”.

123.png
Bárbara, a imaxe dos videos didácticos de “Minaría sostible de Galicia”. https://minariasostible.gal/evento/

 

 

Galería

Colectivos e asociacións alertan da ausencia de compromiso coa sociedade, das empresas que xestionan as canteiras de extracción de áridos na Costa da Morte e do sector mineiro en xeral

  • Os colectivos, entre os que está a asociación ambiental Petón do Lobo ou O Ouriol do Anllóns, critican o “lavado de cara” que pretende realizar o lobbie mineiro o vindeiro martes, día 12 de febreiro, en Santiago de Compostela

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia1.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

No programa do evento indican que “A minaría galega permite o desenvolvemento social e demográfico, é compatible coa protección da natureza, forma parte do patrimonio histórico e cultural ao tempo que ofrece materias primas para o estado do benestar”.

Sen embargo, isto non está a cumprirse. A falla de restauración mineira e os danos á paisaxe, é a práctica habitual do sector mineiro galego.

A sociedade demanda ao lobbie mineiro compromiso co entorno e as comunidades que o habitan, compromiso coa restauración eficaz e efectiva dos espazos mineiros; e esta tarefa, que ademáis é unha obriga normativa, non se está a realizar na meirande parte dos casos. Por tanto, é unha mágoa que o sector mineiro se recoñeza o “mea culpa”, polos compromisos incumpridos e reiterados ao longo do tempo e non se asuma o compromiso serio e firme de restauración dos espazos mineiros degradados, iniciativa que xa debera partir en primeiro lugar da Xunta de Galicia e da Cámara oficial mineira.

Por tanto, unha vez máis o lobbie mineiro de Galicia, afástase da realidade deste país.

Así na Costa da Morte destacan as seguintes canteiras sen indicios de restauración algunha: canteira de Sta. Cristina, en Ponteceso, á beira do río Anllóns; canteira de Olveira, en Cances; canteira abandonada do Monte Neme, Carballo; canteira no municipio de Laracha; canteira da Brea, en Carballo; canteira de Sta. Comba e a canteira de Vimianzo.

Todas elas amosan a degradación das paisaxes e a falla explícita de restauración mineira. No caso da canteira de Ponteceso, esta está á beira mesma do río Anllóns, con posible afectación directa ao cauce.

1 Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/

Monte Neme 2
Canteira abandonada do monte Neme, con unha balsa de lodos tóxicos (drenaxe áceda de mina)
962
Impactos da minaría a ceo aberto na entorna e con especial impacto sobre a paisaxe
Galería

As pozas envelenadas en Galicia pola drenaxe áceda da minería. A restauración mineira esquecida…, e que a Xunta de Galicia “promociona” como atractivo turístico ou ambiental

Baixo o nome de “lago de intenso azul” ou “hermosas aguas turquesas” ou “paraíso”, os medios de comunicación divulgan as “bondades” destas pozas ou balsas tóxicas, que acumulan gran cantidade de metáis pesados e que son froito da minería extractiva e contaminante.

Co seu silencio habitual, a Xunta de Galicia semella apoiar estes eslogans propagandísticos, que na realidade agochan a traxedia da degradación das paisaxes,  a falla de restauración mineira e o dano ambiental.

Cartelle
Poza de Cartelle, en Ourense, afectada pola drenaxe áceda da minería
Ventoxo foto
Poza da canteira de Ventoxo, no municipio de Forcarei (Pontevedra).
4444
Caso paradigmático do xornal “La Región”, que o 12 de setembro de 2016, trataba na columna “¿Sabe usted….”, o caso da poza do municipio de Cartelle
lagoa-de-pedras-miudas en Catoira.jpg
Poza da canteira de Pedras Miúdas, en Catoira, afectada pola drenaxe áceda da minería
Canteira de Nantón.png
Poza da canteira de Nantón, Cabana de Bergantiños (A Coruña), afectada pola drenaxe áceda da minería
Monte Neme 2
Balsa tóxica da minería no Monte Neme. A súa cor é indiciaria da existencia de metáis pesados (drenaxe áceda de minería)

 

Galería

Presentación do libro “O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida”, da asociación ambiental Petón do Lobo

IMG-20181217-WA0004.jpg
Presentación do libro “O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida”
IMG-20181217-WA0003.jpg
Presentación do libro “O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida”
Libro O Monte Neme.jpg
Presentación do libro “O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida”
medidor-ph-de-bolsillo-ph-0-a-14.jpg
Phmetro que acompaña ao libro “O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida”
Galería

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida

Este é o título do libro recentemente editado pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo sobre o Monte Neme. Será distribuido gratuitamente a partir do mes de xaneiro de 2019, entre os departamentos de ciencias dos institutos de ensinanza secundaria da comarca de Bergantiños e de todos aqueles que demanden os exemplares.

O libro inclúe unha unidade didáctica para o apoio do persoal docente, sobre a drenaxe áceda de mina e os efectos desta, o extractivismo, o paisaxe e o pH das augas. Tamén vai acompañado dun phmetro portátil.

A obra, como indica o seu título, remóntase á orixe sacra do monte para relatar a súa evolución ata os restos da minería irresponsable que hoxe se acumulan no seu cumio e ladeiras.

Hai sete indicadores do carácter sagrado do Monte Ginedo e Neme: o propio monte, os segredos da toponimia e a microtoponimia, a auga, a arracada ou xoia de ouro de Cances, atopada nun arroio no propio monte, o Cromlech, círculo lítico ou «A eira das Meigas», a cova do Monte Neme, a figura da muller e a manifestación do «feminino» e os montes comúns.

ARRACADA DE CANCES.jpg
A arrada ou xoia de ouro de Cances, Monte Neme

A arracada como elemento feminino, formada por glóbulos, aros, aretes e fíos torsionados representa a simboloxía do círculo, do devir cíclico da natureza e da vida. Depositada inicialmente no Museo de Pontevedra en 1957, está fortemente relacionada coa simboloxía que encerra un monte mítico. Un monte que o diario Compostelano do 28 de maio de 1929, no seu número 89, describía como “el enhiesto monte Neme”, facendo referencia a súa verticalidade de 387 metros. Relacionado co círculo lítico está o “graal”, o cáliz ou o famoso caldeiro das meigas. Do caldeiro proviña a maxia e a adiviñación, as esencias e plantas que se convertían en elementos de transformación dadoras de novas conciencias. O morteiro dos alquimistas onde a materia prima transfórmase, iluminando a quen atopa a forma e o camiño, e descobrir a harmonía do universo coa terra.

Pero o Monte Neme tamén é o monte das xentes, do común. Así o 18 de xuño de 1901 o Ministerio de Agricultura, Industria, Comercio e Obras Públicas exceptuaba da desamortización por razón de utilidade pública, en cumprimento do artigo 4 do Real Decreto de 27 de febreiro de 1897, aos seguintes montes dos pobos de Carballo e Malpica:

  • Monte Neme, na parroquia de San Verísimo de Oza, con unha cabida forestal de 280 hectáreas, e poboado coa especie Quercus sessiliflora. Lindaba ao norte co monte común de Razo, ao este co de Bértoa, polo sur e u oeste con montes de particulares.
  • Monte Ginedo, na parroquia de Leiolio, con unha cabida forestal de 220 hectáreas. Poboado con pinus pinaster. Lindaba ao norte co monte común de Cambre, ao este co de Oza, ao sur co de Bomez e ao oeste con lugares de Pedrosa.

O 15 de decembro de 1924, o xornal El Eco de Santiago, recollía o rexistro realizado por Enrique Sánchez Rodríguez de 12 pertenzas de mineral de ferro, co título de “María Elena”, situadas na paraxe chamada Monte Neme, parroquias de Leiloio e Razo, entre Carballo e Malpica.

Sorprende que pouco despois do rexistro dos dereitos mineiros por parte de Enrique Sánchez Rodríguez, tivera lugar un incendio moi importante no monte Neme. Así recollía a noticia El Heraldo Gallego, nº 686, do 7 de novembro de 1926.  Tamén sorprende a época do ano no que o incendio se produciu, xa ben entrado o outono, cando as brétemas húmidas das mañanciñas cobren os cumios e os toxos e xestas gardan o resío da noite.

A prensa histórica defíneo como un “imponente incendio”, queimando unha extensión dunhas vinte hectáreas. Indicaba “El Heraldo Gallego” que “Las pérdidas, por el arbolado que había en parte de dicha extensión, son de suma importancia. Desconócense las causas que lo motivaron”.

O 30 de setembro de 1933, o xornal  ‘El Progreso: diario liberal’, facía eco das prácticas do Corpo da Oitava División do Exército español no monte Neme.

Chama a atención que o exército naquel ano 1933, fose xa destinado ao Monte Neme, ao “Faro Vixía” da Costa da Morte, un lugar sen dúbida algunha moi importante pola sua ubicación xeográfica.

Pero por que precisamente a Oitava División? A Oitava División era naquela época, unha sección do exército español especializada en procedementos tácticos e de alta efectividade. Que sabían os servizos secretos da II República e o goberno de Manuel Azaña, sobre do interés do fascismo nos recursos do Monte Neme?

E de súpeto o fascismo apodérase dos recursos do Nemio e o réxime explota o volframio que colle camiño de Alemaña…. É o inicio da ferida aberta e profunda, que aínda rezuma pus a través das balsas tóxicas do cumio e da fenda aberta da canteira. E todo aínda sen restaurar, froito da irresponsabilidade das empresas mineiras e das Administracións competentes na materia.

987.png
Detalle da canteira abandonada do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

O 22 de maio de 1954, publicábase na Gaceta Histórica de Madrid (hoxe o BOE), a autorización da Dirección Xeral de Minas e Combustibles, pola que se lle permitía a Antonio Tova Fernández, como apoderado de Pedro Abelenda Rodríguez, instalar un taller –almacén concentrador de minerais de estaño e volframio, por separación electromagnética, no baixo da casa da súa propiedade, sita no nº 36 da rúa Peruleiro, na Coruña, para o grupo mineiro que posuía no Monte Neme.

En marzo de 1963, o xornal “La Noche”, no seu número 1875, recollía a noticia da crise na produción de estaño e volframio en Galicia. Co título “Crisis en la producción de estaño y wólfram”, o artigo facía referencia ao grupo mineiro Monte Neme, que pese a súa florida explotación de antaño, sufrira un descenso tan vertical, que podía considerarse extinguido.

9963.png
Balsa do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

En decembro de 1987, o grupo Información Cultural facía referencia á excursión organizada pola Sociedade de Montaña Ártabros, que baixo o título “Conoce y camina”, realizaba recorridos inéditos, visitando así a Cova do Monte Neme.

Aínda se conserva na memoria colectiva da zona, retazos da existencia desa cova, anterior á desastre mineira. As covas son lugares máxicos por definición, que desde un punto de vista simbólico representan o útero materno e que nos retornan unha e outra vez á figura feminina.

No ano 1999 a Xunta de Galicia encarga á empresa Norcontrol, S.A. a realización dun inventario de balsas e escombreiras mineiras da Comunidade autónoma de Galicia.

Nese inventario aparecen identificadas as labores mineiras do Monte Neme co nome “TR. Alemanes”. En canto ao número de balsas aparecen identificadas cinco, dispostas en serie. Tamén alertaba do problema da balsa do cumio do monte, que xa naquel ano presentaba algún problema en canto á estabilidade.

Posteriormente en febreiro de 2014, a balsa mineira rompía e provocaba a vertedura de 24.000 metros cúbicos de auga e lodos sobre as parroquias coruñesas de Razo dá Costa (Carballo) e Aviño (Malpica). A Cámara Mineira de Galicia cifrou os danos en 1,5 millóns.

DOC  DETALLE DO INVENTARIO DE BALSAS DO MONTE NEME ELABORADO POR NORCONTROL PARA A CONSELLERÍA DE INDUSTRIA.png

Hoxe continúa todo igual…., e os núcleos de poboación ao pé do monte utilizan para consumo doméstico a auga que baixa do monte. Altos niveis de aluminio e baixo ph xa foran detectados no ano 2014. Quen está a medir os metáis pesados que teñen estas augas?

999.png
Fonte: Información xeográfica de Galicia. Catálogo das Paisaxes de Galicia

Que futuro queremos para o Monte Neme?

1.- A restauración integral das antigas labores mineiras: restauración da canteira, drenaxe e selado das balsas tóxicas.

2.- O traslado da arracada ou xoia de ouro de Cances ao Museo de Carballo, para evitar a descontextualización da xoia, para que toda a cidadanía interesada a poida visitar e coñecer.

3.- A recuperación dos montes dos pobos ou dos montes común.

4.- A recuperación dos valores emocionais e simbólicos do Monte Neme.

5.- A inclusión do Monte Neme no chamado Parque do Megalitismo da Costa da Morte, porque consideramos que sobran os argumentos para que un monte mítico como este, mereza tal consideración. Isto daríalle pulo a súa conservación e posta en valor.

963.png
Que futuro queremos para o Monte Ginedo e Neme?

 

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida é a cuarta obra que a asociación Petón do Lobo saca á luz como editora e a terceira obra histórico -científica, que publica como autora e editora.

Galería

Cavisa impulsa as prospeccións mineiras no concello de Laxe, tras a sinatura dun convenio co concello e a Cámara oficial mineira o pasado mes de marzo

O pasao 14 de marzo fructificaba un convenio de colaboración para promover o patrimonio mineiro de Laxe, asinado entre o alcalde do concello de Laxe, Xosé Manuel Mouzo Castiñeira; o presidente da Cámara Oficial Mineira de Galicia, Xoán de Deus Martín Aparicio; e o director xeral da empresa mineira Caolines de Vimianzo ( Cavisa), Xoán Xosé López Muñoz. Na sinatura participara tamén o concelleiro de Comercio, Hostalería e Turismo de Laxe, Xosé Manuel Pouse Lema.

Agora Cavisa vén de presentar dous proxectos para impulsar a minería neste municipio de Laxe e nos limítrofes de Cabana e Zas.

As persoas afectadas teñen de prazo ata o 17 de xaneiro para presentar as correspondentes alegacións ante a delegación territorial da Consellería de Economía, Emprego e Industria da Coruña.

Plano permisos investigación Don Sebastián. Foto proxecto Cavisa
Novos proxectos de investigación mineira en Laxe
Restos das antigas instalacións da industria de caolín en Laxe
Cavisa presenta dous proxectos de investigación mineira que afectan sobre todo ao municipio laxense
Plano sondaxes Cavisa permiso Jorge Reyes. Proxecto Cavisa.
Proxectos de investigación mineira en Laxe
96
Sinatura do convenio entre o concello de Laxe e a Cámara oficial mineira para a promoción do patrimonio cultural mineiro