Galería

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida

Este é o título do libro recentemente editado pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo sobre o Monte Neme. Será distribuido gratuitamente a partir do mes de xaneiro de 2019, entre os departamentos de ciencias dos institutos de ensinanza secundaria da comarca de Bergantiños e de todos aqueles que demanden os exemplares.

O libro inclue unha unidade didáctica para o apoio do persoal docente, sobre a drenaxe áceda de mina e os efectos desta, o extractivismo, o paisaxe e o pH das augas.

A obra, como indica o seu título, remóntase á orixe sacra do monte para relatar a súa evolución ata os restos da minería irresponsable que hoxe se acumulan no seu cumio e ladeiras.

Hai sete indicadores do carácter sagrado do Monte Ginedo e Neme: o propio monte, os segredos da toponimia e a microtoponimia, a auga, a arracada ou xoia de ouro de Cances, atopada nun arroio no propio monte, o Cromlech, círculo lítico ou «A eira das Meigas», a cova do Monte Neme, a figura da muller e a manifestación do «feminino» e os montes comúns.

ARRACADA DE CANCES.jpg
A arrada ou xoia de ouro de Cances, Monte Neme

A arracada como elemento feminino, formada por glóbulos, aros, aretes e fíos torsionados representa a simboloxía do círculo, do devir cíclico da natureza e da vida. Depositada inicialmente no Museo de Pontevedra en 1957, está fortemente relacionada coa simboloxía que encerra un monte mítico. Un monte que o diario Compostelano do 28 de maio de 1929, no seu número 89, describía como “el enhiesto monte Neme”, facendo referencia a súa verticalidade de 387 metros. Relacionado co círculo lítico está o “graal”, o cáliz ou o famoso caldeiro das meigas. Do caldeiro proviña a maxia e a adiviñación, as esencias e plantas que se convertían en elementos de transformación dadoras de novas conciencias. O morteiro dos alquimistas onde a materia prima transfórmase, iluminando a quen atopa a forma e o camiño, e descobrir a harmonía do universo coa terra.

Pero o Monte Neme tamén é o monte das xentes, do común. Así o 18 de xuño de 1901 o Ministerio de Agricultura, Industria, Comercio e Obras Públicas exceptuaba da desamortización por razón de utilidade pública, en cumprimento do artigo 4 do Real Decreto de 27 de febreiro de 1897, aos seguintes montes dos pobos de Carballo e Malpica:

  • Monte Neme, na parroquia de San Verísimo de Oza, con unha cabida forestal de 280 hectáreas, e poboado coa especie Quercus sessiliflora. Lindaba ao norte co monte común de Razo, ao este co de Bértoa, polo sur e u oeste con montes de particulares.
  • Monte Ginedo, na parroquia de Leiolio, con unha cabida forestal de 220 hectáreas. Poboado con pinus pinaster. Lindaba ao norte co monte común de Cambre, ao este co de Oza, ao sur co de Bomez e ao oeste con lugares de Pedrosa.

O 15 de decembro de 1924, o xornal El Eco de Santiago, recollía o rexistro realizado por Enrique Sánchez Rodríguez de 12 pertenzas de mineral de ferro, co título de “María Elena”, situadas na paraxe chamada Monte Neme, parroquias de Leiloio e Razo, entre Carballo e Malpica.

Sorprende que pouco despois do rexistro dos dereitos mineiros por parte de Enrique Sánchez Rodríguez, tivera lugar un incendio moi importante no monte Neme. Así recollía a noticia El Heraldo Gallego, nº 686, do 7 de novembro de 1926.  Tamén sorprende a época do ano no que o incendio se produciu, xa ben entrado o outono, cando as brétemas húmidas das mañanciñas cobren os cumios e os toxos e xestas gardan o resío da noite.

A prensa histórica defíneo como un “imponente incendio”, queimando unha extensión dunhas vinte hectáreas. Indicaba “El Heraldo Gallego” que “Las pérdidas, por el arbolado que había en parte de dicha extensión, son de suma importancia. Desconócense las causas que lo motivaron”.

O 30 de setembro de 1933, o xornal  ‘El Progreso: diario liberal’, facía eco das prácticas do Corpo da Oitava División do Exército español no monte Neme.

Chama a atención que o exército naquel ano 1933, fose xa destinado ao Monte Neme, ao “Faro Vixía” da Costa da Morte, un lugar sen dúbida algunha moi importante pola sua ubicación xeográfica.

Pero por que precisamente a Oitava División? A Oitava División era naquela época, unha sección do exército español especializada en procedementos tácticos e de alta efectividade. Que sabían os servizos secretos da II República e o goberno de Manuel Azaña, sobre do interés do fascismo nos recursos do Monte Neme?

E de súpeto o fascismo apodérase dos recursos do Nemio e o réxime explota o volframio que colle camiño de Alemaña…. É o inicio da ferida aberta e profunda, que aínda rezuma pus a través das balsas tóxicas do cumio e da fenda aberta da canteira. E todo aínda sen restaurar, froito da irresponsabilidade das empresas mineiras e das Administracións competentes na materia.

987.png
Detalle da canteira abandonada do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

O 22 de maio de 1954, publicábase na Gaceta Histórica de Madrid (hoxe o BOE), a autorización da Dirección Xeral de Minas e Combustibles, pola que se lle permitía a Antonio Tova Fernández, como apoderado de Pedro Abelenda Rodríguez, instalar un taller –almacén concentrador de minerais de estaño e volframio, por separación electromagnética, no baixo da casa da súa propiedade, sita no nº 36 da rúa Peruleiro, na Coruña, para o grupo mineiro que posuía no Monte Neme.

En marzo de 1963, o xornal “La Noche”, no seu número 1875, recollía a noticia da crise na produción de estaño e volframio en Galicia. Co título “Crisis en la producción de estaño y wólfram”, o artigo facía referencia ao grupo mineiro Monte Neme, que pese a súa florida explotación de antaño, sufrira un descenso tan vertical, que podía considerarse extinguido.

9963.png
Balsa do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

En decembro de 1987, o grupo Información Cultural facía referencia á excursión organizada pola Sociedade de Montaña Ártabros, que baixo o título “Conoce y camina”, realizaba recorridos inéditos, visitando así a Cova do Monte Neme.

Aínda se conserva na memoria colectiva da zona, retazos da existencia desa cova, anterior á desastre mineira. As covas son lugares máxicos por definición, que desde un punto de vista simbólico representan o útero materno e que nos retornan unha e outra vez á figura feminina.

No ano 1999 a Xunta de Galicia encarga á empresa Norcontrol, S.A. a realización dun inventario de balsas e escombreiras mineiras da Comunidade autónoma de Galicia.

Nese inventario aparecen identificadas as labores mineiras do Monte Neme co nome “TR. Alemanes”. En canto ao número de balsas aparecen identificadas cinco, dispostas en serie. Tamén alertaba do problema da balsa do cumio do monte, que xa naquel ano presentaba algún problema en canto á estabilidade.

Posteriormente en febreiro de 2014, a balsa mineira rompía e provocaba a vertedura de 24.000 metros cúbicos de auga e lodos sobre as parroquias coruñesas de Razo dá Costa (Carballo) e Aviño (Malpica). A Cámara Mineira de Galicia cifrou os danos en 1,5 millóns.

DOC  DETALLE DO INVENTARIO DE BALSAS DO MONTE NEME ELABORADO POR NORCONTROL PARA A CONSELLERÍA DE INDUSTRIA.png

Hoxe continúa todo igual…., e os núcleos de poboación ao pé do monte utilizan para consumo doméstico a auga que baixa do monte. Altos niveis de aluminio e baixo ph xa foran detectados no ano 2014. Quen está a medir os metáis pesados que teñen estas augas?

999.png
Fonte: Información xeográfica de Galicia. Catálogo das Paisaxes de Galicia

Que futuro queremos para o Monte Neme?

1.- A restauración integral das antigas labores mineiras: restauración da canteira, drenaxe e selado das balsas tóxicas.

2.- O traslado da arracada ou xoia de ouro de Cances ao Museo de Carballo, para evitar a descontextualización da xoia, para que toda a cidadanía interesada a poida visitar e coñecer.

3.- A recuperación dos montes dos pobos ou dos montes común.

4.- A recuperación dos valores emocionais e simbólicos do Monte Neme.

5.- A inclusión do Monte Neme no chamado Parque do Megalitismo da Costa da Morte, porque consideramos que sobran os argumentos para que un monte mítico como este, mereza tal consideración. Isto daríalle pulo a súa conservación e posta en valor.

963.png
Que futuro queremos para o Monte Ginedo e Neme?

 

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida é a cuarta obra que a asociación Petón do Lobo saca á luz como editora e a terceira obra histórico -científica, que publica como autora e editora.

Galería

Caolines de Vimianzo, S.A.U levanta a veda mineira en Bergantiños e solicita autorización para investigar 12 cuadrículas mineiras en Laxe, correspondentes aos permisos Jorge Reyes nº 7148 e Don Sebastián nº 7147, para recursos de caolín, mica e sección C)

Así publicáse no DOG do 04/12/2018 a apertura dun período de alegacións ata o vindeiro 17 de xaneiro, para que as persoas afectadas poidan alegar o que estimen convinte, aos permisos de investigación mineira solicitados por Caolines de Vimianzo, S.A.U (Cavisa), nos concellos de Laxe, Cabana e Zas.

A autorización sería para investigar 12 cuadrículas mineiras que abranguen aos permisos Jorge Reyes, nº 7148 e Don Sebastián nº 7147, para os recursos de caolín, mica e sección C).

A autorización presentada pola empresa coincidiría co desarrollo do convenio de colaboración asinado entre a Cámara Oficial Mineira de Galicia, a empresa Caolines de Vimianzo (Cavisa) e o concello de Laxe. O convenio asinado entre o  alcalde de Laxe, José Manuel Mouzo Castiñeira, o presidente da Cámara Mineira, Juan de Dios Martín Aparicio e o director xeral de Caolines de Vimianzo (Cavisa), Juan José López Muñoz, daría pé ao pulo que cobran estes proxectos mineiros na actualidade, tras ser desbotados xa no seu día polo anterior alcalde socialista por ser incompatibles cos núcleos de poboación aos que afectan.

Por medio da Resolución do 11 de novembro de 2011, da Consellería de Economía e Industria (DOG núm. 236, do 13 de decembro), aprobouse a admisión a trámite da solicitude presentada por Caolines de Vimianzo, S.A.U. do permiso de investigación Don Sebastián nº 7147 para os recursos de caolín, mica e sección C) no termo municipal de Laxe da provincia da Coruña. Esta admisión foi declarada definitiva pola Resolución da Xefatura Territorial do 3 de abril de 2014.

Todas as persoas que se consideren afectadas por este permiso de investigación poderán examinar o expediente na Sección de Minas da Xefatura Territorial de Economía, Emprego e Industria, Edificio Administrativo de Monelos, 2º andar, rúa Vicente Ferrer, nº 2, A Coruña, ou no portal da dita consellería http://ceei.xunta.gal/expediente-explotacions-mineiras e alegar por escrito todo o que crean oportuno presentándoas en calquera oficina das previstas no artigo 16.4 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, do procedemento administrativo común das administracións públicas. Para iso terán un prazo de trinta días hábiles, que comezará o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia, segundo o establecido polo artigo 21 da Lei 3/2008, do 23 de maio, de ordenación da minaría de Galicia (DOG núm. 109, do 6 de xuño).

4

 

Galería

O concello de Cabana de Bergantiños recupera o camiño primitivo da senda ao Monte Castelo de Lourido con sobreanchos e moita zahorra

Sorprende que un camiño primitivo, unha senda verde e histórica, que ademáis forma parte da ruta dos Faros, acabe converténdose, nunha pista forestal chea de zahorra.

A actuación que moitas persoas están a calificar de “agresiva” entra dentro das actuacións de promoción e divulgación do patrimonio natural de Galicia, cofinanciadas pola Xunta de Galicia, a través da Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio e o programa operativo FEDER Galicia 2014 -2020, “Unha maneira de facer Europa. Recuperación do camiño primitivo senda a monte Castelo”, que ten por obxecto contribuír á conservación do medio ambiente e do patrimonio cultural.

A iniciativa que contribue á masificación do Monte Castelo de Lourido, desnaturaliza unha entorna protexida polo Plan de Ordenación do Litoral (POL), documento que califica á estrutura castelaria como patrimonio histórico de interés.

foto 1
Nova vía de acceso ao Monte Castelo. Fonte imaxe: persoa socia da asociación Petón do Lobo.
Foto 2
Cartel da obra da nova vía de acceso ao Monte Castelo. Fonte da imaxe: persoa socia da asociación Petón do Lobo.
Galería

O lume ameaza aos parques naturais do Xurés e o Invernadoiro. Así se perde a biodiversidade galega…

Os lumes iniciados na parroquia de Manín, en Lobios e Vilariño de Conso ameazan aos parques naturais do Xurés e o Invernadoiro.  O lume nos parques naturais de Galicia evidencia a falla dun planificación da prevención eficaz e efectiva por parte da Xunta de Galicia.

Un ano máis, a Xunta de Galicia, realiza un mal uso dos fondos FEDER da Unión Europea na extinción de incendios. E faise fincapé no mal uso dos fondos, porque non existe un diagnóstico detallado da situación real dos bosques e da biodiversidade dos parques naturais de Galicia. Por elo, porque se parte dun diagnóstico equivocado (ou máis ben dunha falla del), tampouco se pode facer unha boa planificación da prevención e da extinción dos lumes. O Pladiga do 2018, ao igual que o dos anos anteriores, é un documento obsoleto e desfasado, porque non se basea en datos reais e actualizados.

9
Parques de Galicia
xures
Parques de Galicia
Galería

A Xunta de Galicia declarou de interese especial o proxecto eólico Pena Forcada –Catasol II sen que a empresa promotora, Fenosa Wind, xustificase a súa incidencia industrial e social, tal e como esixía a lei 5/2017, do 19 de outubro, de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia

Na documentación remitida á asociación Petón do Lobo ao abeiro da solicitude presentada o pasado mes de febreiro, na que se solicitaba acceso á memoria que contiña a especial incidencia e beneficios no ámbito industrial, social e territorial, entre outros, e que serviría de base para a declaración de interese especial do proxecto, non se xustificaron os requisitos esixibles pola lei para a súa declaración como tal.

Fenosa Wind tan só adica dúas liñas a xustificar o interés público ou a utilidade social do proxecto aludindo ás reunións do Consello da Xunta do 1 de outubro de 1997 e 5 de decembro de 2002 nas que se aprobaba o xa moi desfasado plan eólico de Galicia. O outro extremo que xustifica Fenosa é o ámbito supramunicipal do proxecto en dúas liñas e media, para referirse aos concellos afectados, isto é: Laxe, Cabana e Zas.

Polo tanto, a Xunta de Galicia incumpriu de cheo o parágrafo 2 da citada disposición adicional primeira referida aos proxectos declarados de interese especial, porque en ningún caso a memoria presentada pola empresa promotora abranguía os puntos nos que fai fincapé o citado parágrafo; isto é, a memoria na que se conteña a especial incidencia e beneficios no ámbito industrial, social e territorial, entre outros…Sí se presenta unha memoria, pero só referida ao proxecto sectorial de incidencia supramunicipal, mais non referido aos puntos específicos que se require no parágrafo dous da Disposición adicional primeira da LEI 5/2017, do 19 de outubro, de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia. Polo tanto, estas lagoas que deberan ser subsanadas pola empresa promotora e que non se fixo, invalidan a tramitación procedimental do proxecto industrial.

Así a «Disposición adicional primeira da Lei de Depredación de Galicia referida aos proxectos declarados de interese especial, indica que:

  1. Poderán ser declarados de interese especial polo Consello da Xunta os proxectos de produción de enerxía eléctrica a partir de fontes renovables e as súas infraestruturas de evacuación asociadas que se desenvolvan no marco de poxas para a asignación de réxime retributivo específico a instalacións de produción de enerxía eléctrica a partir de tecnoloxías renovables, impulsadas ao amparo do disposto no Real decreto 413/2014, do 6 de xuño, polo que se regula a actividade de produción de enerxía eléctrica a partir de fontes de enerxía renovables, coxeración e residuos, ou norma que o substitúa, coa finalidade de que sexan despachados prioritariamente polos distintos órganos da Administración xeral da Comunidade Autónoma de Galicia que interveñen no procedemento administrativo da súa autorización e con carácter de urxencia.
  2. A solicitude de declaración de interese especial destes proxectos deberase realizar á consellaría competente en materia de enerxía, presentando unha memoria que conteña a súa especial incidencia e beneficios no ámbito industrial, social e territorial, entre outros, así como unha declaración responsable de que o proxecto se desenvolverá no marco das poxas indicadas anteriormente, debendo determinar o prazo previsto para a súa execución.

Para realizar esta solicitude, a persoa promotora do proxecto deberá presentar previamente, tanto para a instalación de produción de enerxía como para as infraestruturas de evacuación asociadas, a solicitude de autorización de construción, así como, se é preciso, a solicitude de declaración de utilidade pública e a de aprobación do proxecto sectorial.

  1. A declaración de proxecto de interese especial será acordada polo Consello da Xunta de Galicia, por proposta da persoa titular da consellaría competente en materia de enerxía, e abarcará conxuntamente o proxecto de produción de enerxía e as infraestruturas de evacuación asociadas.
  2. A declaración de interese especial dun proxecto terá como efectos a tramitación de forma prioritaria e con carácter de urxencia e a redución á metade dos prazos necesarios na instrución do procedemento da autorización administrativa previa e/ou de construción, así como dos prazos na instrución do procedemento de avaliación ambiental que sexa necesario. Así mesmo, reduciranse á metade os prazos necesarios na tramitación do proxecto sectorial.
  3. Os proxectos declarados de interese especial deberán executarse e solicitar a autorización de explotación con anterioridade ao 1 de xaneiro de 2020. No caso contrario, quedará sen efecto a declaración de interese especial do proxecto e serán incautados os correspondentes avais e garantías depositadas».

En ningún momento da memoria se analiza o impacto do proxecto industrial sobre o turismo, a pesar de que Laxe está recoñecido como municipio turístico desde o 10/12/2007. Máis ben sí se incide na base agrícola-gandeira da economía dos municipios, o que non responde en absoluto á realidade. O sector agro-gandeiro destes municipios hai tempo que foi superado, primando arestora o sector forestal e sobre todo o turístico, directamente relacionado co patrimonio cultural, a paisaxe, as praias e o turismo verde do interior.

1
Traba, municipio de Laxe

Laxe municipio de interés turístico.png

9.jpg
Vista parcial do val de Traba, no municipio de Laxe
Galería

A Xunta de Galicia declarou o interese especial do proxecto eólico de Laxe, a pesar de que Fenosa Wind recoñece un risco de afección, aínda que non elevado, para 22 elementos patrimoniais dos municipios afectados.

O proxecto industrial eólico de Fenosa non valora o impacto da afección ao patrimonio cultural no turismo dos tres municipios da comarca de Bergantiños afectados (Laxe, Cabana e Zas), a pesares de que Laxe está recoñecido como municipio de interés turístico, pola propia Xunta de Galicia desde o 10/12/2007.

Así entre o patrimonio cultural afectado, e para o que a propia promotora recoñece un risco de afección, aínda que non elevado, está:

  • MÁMOA DE CRUZ DO FURCO, a 397 metros do proxecto.
  • CRUZ DO FURCO, a 316 metros do proxecto.
  • CONXUNTO DA TORRE, a 370 metros do proxecto.
  • MONTE DO CASTRO/SARCES/TORRE XALLÓNS, a 158 metros do proxecto.
  • S-03. CRUCEIRO 42.032 COENS, a 330 metros do proxecto
  • CRUZ DA MINGACHA, a 220 metros do proxecto.
  • TRAS DO FOXO/GÁNDARA MOURA, a 100 metros do proxecto.
  • MORIÑANA, a 97 metros do proxecto.
  • CASTRELO, a 230 metros do proxecto.
  • CASTELO, a 386 metros do proxecto.
  • COTÓN DO MARCO/CASTELO MURIÑO, a 545 metros do proxecto.
  • COTÓN DO MARCO, a 515 metros do proxecto.
  • CASTELO GRANDE DO ALLO, 824 metros do proxecto.
  • CASTRO DE PIÑEIRO, a 495 metros do proxecto.
  • BIC TORRES DO ALLO, a 399 metros do proxecto.
  • MUÍÑO DO REGO SOESTO, a 111 metros do proxecto.
  • CHOZO DAS AREOSAS, a 15 metros do proxecto.
  • VAGONETAS DA MINA DE COÉNS, a 61 metros do proxecto
  • MUÍÑO DO REGO GUNDAR, a 52 metros do proxecto.
  • MÁMOA DO ALTO DO PEDROSO, a 174 metros do proxecto.
  • MÁMOA DE TRAS DA SENRA, a 196 metros do proxecto.
  • MUÍÑO DO REGO FORNELOS, a 18 metros do proxecto.

En ningún momento da memoria se analiza o impacto do proxecto industrial sobre o turismo. Máis ben se incide na base agrícola-gandeira da economía dos municipios, o que non responde en absoluto á realidade.

E a pregunta é…, como se vai a desenvolver o turismo e o sector servicios nun municipio turístico, se non se comeza por respetar o patrimonio cultural e á paisaxe vencellada ao mesmo?

VAL DE TRABA LAXE
Val de Traba – Laxe