Galería

As ameazas á biodiversidade, ao patrimonio e ás paisaxes. Ameazas no marco concreto do val fluvial do río Lourido.

Diversas ameazas cérnense en torno aos espazos naturais: eólicos, hidroeléctricas, liñas de alta tensión, minas a ceo aberto, infraestruturas viarias, incendios, seca, cambio climático, erosión, monocultivos forestais, caza, contaminación por diversas causas, desaparición do patrimonio cultural,…etc. Por se fora isto pouco, nas mans da cidadanía está frear o cambio climático e o quecemento global, ameazas irreversibles e globais para o planeta.

O fenómeno tamen afecta ao val fluvial do río Lourido, reserva fluvial e área de especial interés paisaxístico da comarca de Bergantiños, e que será o marco particular para a análise destas ameazas globais sobre un territorio concreto e a pequena escala.

Restos da pesqueira do río Anllóns, Corcoesto..jpg
Restos da antiga pesqueira do río Anllóns.

Manifestación da seca no cauce do río Anllóns, Corcoesto..jpg

O río Lourido é un afluente tributario do Anllóns que nace en fonte Cardeira e vai recollendo ao longo do seu percorrido as augas do rego Batán e doutros regos e fontes que nacen no val, entre as parroquias de Valenza, Cereo e Corcoesto. Únese ao Batán abaixo do regueiro de Cercarido, na parroquia de Cereo para desembocar no río Anllóns, preto do muíño do Xuareiro.

Desde fonte Cardeira a paisaxe amosa os muíños eólicos do cume do monte de Perrol e a liña de alta tensión de Cudeiro, que o atravesa desde Silvarredonda a Cereo, quebrando a calidade paisaxística das cuncas visuais e fragmentando un espazo de alto valor ambiental.

Cada vez chove con menos frecuencia e a seca afecta ao caudal do Lourido, ao igual que ao de todos os ríos, regueiras, regueiros, regos e regatos de Galicia. Antes cada verán e agora con maior frecuencia, a empresa concesionaria da central hidroeléctrica da paraxe de Sta. Mariña do Remuíño, opera no cauce do Anllóns para limpalo, acumular máis auga na presa e conseguir que o salto produza máis forza e enerxía.

Nas épocas de alto risco de incendio a veciñanza establece o que lle chaman as “patrullas veciñais disuasorias e de prevención”, para coidar dun espazo único e de alto valor ambiental, que forma parte da identidade e da memoria.

Os incendios esgotan a biodiversidade e afectan gravemente aos ecosistemas, causando a erosión dos chans e eliminando a súa funcionalidade. Temos así chans ermos e esmorecidos en boa parte de Galicia afectada pola baga de incendios, que xa abandonaron a súa estacionalidade para convertirse nun problema permanente.

Este espazo tampouco é alleo aos monocultivos forestais de eucalipto, que intentan incluso chegar aos bordes do río, e ameazar ás masas de vexetación de ribeira de bidueiros e salgueiros.

Cada vez é máis frecuente que apareza unha nova pista aberta en calquer lado do val, sen importar a fragmentación dos ecosistemas. Os espazos mudan e van incorporando novas infraestruturas que constituen ameazas antrópicas consecuencia da produción, distribución, transporte e consumo de bens e servizos.

Co tempo van desaparecendo os camiños históricos, porque mudan as necesidades da poboación, pero non se conserva o patrimonio cultural, histórico e artístico, sexa materia ou inmaterial. Os valos das fincas desaparecen porque os camiños teñen que adaptarse ás novos medios de transporte. Na memoria colectiva quedan así os rueiros, congostras, camiños, carreiros, pistas, corredoiras..etc.

Xa case ninguén recorda o camiño histórico que atravesaba o val fluvial no século XVIII, que baixaba desde Cereo polo regueiro de Cercarido, pasaba por arriba de Sta. Mariña do Remuíño, de lado do solano e vendabal para chegar a Fonterremula, cruzar os montes dos Picotos ata a poza negra do Anllóns, onde estaba o paso para continuar cara a Ponte-ceso.

Na memoria, e aínda físicamente sobre o lugar está o Batán do Lourido, preto de Baralláns, e os muíños de Baralláns, da Canle, do Mineiro e do Prillán. O mesmo ocorre coas pontellas de Baralláns, do Prillán e as dúas do rego Batán, principal vía de comunicación entre os veciños de Corcoesto, Lestón e Valenza.

Pouca xente lembra ao lobo no lugar de Petón do Lobo, nen as feiras da antiga aldea abandonada de Aldemunde, entre Lestón e Baralláns. Tan só fican as ruínas, testemuñas silenciosas dun pasado de feiras de gando buliciosas e xentes diversas do mundo.

Xa ninguén lembra as pesqueiras do río Anllóns e o espazo da lamprieira, onde aínda fican restos das pedras que conducían as troitas e as lampreas ás canles de pesca. Os pesticidas, plaguicidas, abonos, fertilizantes, puríns… esgotan e ameazan á fauna dos ríos.

Unha pesqueira é unha  construción, feita nun río, aproveitando un lugar natural, de tal forma que en base a un muro ou varios, derívase a auga para un portillo estreito, no que se axusta unha rede especial para pescar principalmente lamprea pero tamén o salmón, o sable e outros peixes. Na súa construcción tiveron moito que ver xente que entendía as correntes dos ríos e eran grandes canteiros.

Así no río Anllóns, ao seu paso por Corcoesto, temos o lugar da Vitureira ou da Lamprieira, en clara alusión ás pesqueiras onde se colocaban os vituróns ou vutrón, é dicir, as redes que se axustan entre os poios para pescar as lampreas.

O lugar da Lamprieira, preto do lugar de Xabarín ou Xabariño, en Corcoesto, fai alusión precisamente ao lugar do río onde se colocaban as lamprieiras, é dicir as redes para a captura de lamprea.

De igual xeito o topónimo da Vitureira, fai tamen relación aos vituróns ou vutróns para pescar salmón, anguías e lampreas.

A construcción das presas e das centrais hidroeléctricas, as chamadas “Fábricas da luz” deixaron na memoria as pesqueiras do río Anllóns.

A vida nos ríos galegos e a abundancia piscícola era tan relevante que no lugar de Teixedo, en Corcoesto, chegouse a instalar a finais do século XVIII un secadoiro de salmón. A elo ben puido contribuir a proximidade do río Cardezo, tributario do río Anllóns, e a Regueira, onde desemboca o rego de Sta. Margarida de Baneira.

Quen diría que no ano 1714 as pesqueiras ou gargas do río Cardezo cultivaban ostras de auga doce. A ostra perlífera de auga doce é un animal filtrador que se alimenta de partículas transportadas polas correntes. Para soportar o frío, require un substrato de area ou de grava, o que lle permite introducirse nel, ás veces durante varios anos. Por tanto, é moi sensible á sedimentación dos ríos que constitúen o seu hábitat: a diminución do caudal, a colmatación dos fondos, conduce á súa desaparición sistemática, aínda que ás veces obsérvanse desprazamentos voluntarios dos adultos (menores niveis de auga ou aumento de turbidez). A súa presenza é pois un excelente bioindicador da calidade dos ríos.

A contaminación fluvial e en xeral de todos os recursos hídricos debera ser a maior preocupación da cidadanía, porque incide directamente na saúde humana e dos ecosistemas.

Por outra banda, xa non hai xabaríns no lugar de Xabarido. A caza afecta á biosfera porque interrompe o ciclo natural en especies particulares de animais, como o xabarín e o coello, e isto trae consecuencias para o resto dos animais, plantas e árbores que dependen das especies máis cazadas. Directamente afecta a todo o medio natural e ao declive dos grandes depredadores como o lobo, animal clave no equilibrio dos ecosistemas.

Pero aínda existe algunha esperanza. Aínda quedan ruscos ou xilbarbas en Sta. Mariña do Remuíño, Corcoesto. A xilbarba é un pequeno arbusto propio dos lugares onde hai carballeiras. Medra nos valados de Sta. Mariña. Este outono e inverno medraron entre os loureiros da Santa. Había anos que non se albiscaba este arbusto pola entorna. Ten propiedades mediciñais moi importantes e variadas.

Alguén coñece os fentos do lugar da Regueira, en Corcoesto? Son fentos enormes e entre eles está o fento real. O seu tamaño é un indicador da biocalidade deste espazo, que alberga unha vexetación riparia en bó estado de conservación e un conxunto etnográfico e patrimonial conformado por doce muíños.

Mudan os tempos, mais non debera isto representar unha ameaza para a biodiversidade e o patrimonio natural e patrimonial. Nas mans de todas e de todos está en coidar os espazos naturais e preservar e mellorar os seus valores ambientais, naturais, ecolóxicos, estéticos, paisaxístos…etc. Exercer unha cidadanía resposanble implica o seu coidado e preservación. Da saúde dos ecosistemas depende a nosa propia saúde.

Galería

O bosque de ribeira, no val fluvial do río Lourido.

Chámase bosque de ribeira ou bosque en galería, á formación vexetal riparia que medra nas marxes dun regueiro, lagoa ou río, e que adoita ser frondoso e composto por especies que gostan dos solos húmidos e lamacentos. Son importantes ecosistemas de transición para a flora e mais para a fauna e os de maior biodiversidade en Galicia.

O carballo é o medidor da saúde da fraga: os exemplares máis lonxevos existen nas zonas que sufriron unha menor presión humana.

Galería

Importancia do valor da paisaxe no val fluvial do río Lourido.

A paisaxe é  un elemento de identidade, un espazo que adquire unha dimensión afectiva. Todas as persoas se sinten identificadas coas paisaxes das que forma parte. A paisaxe ten un valor simbólico e emocional.

936837_513284908737814_189196692_n
O río Anllóns ao seu paso por Sta. Mariña do Remuiño, Corcoesto.

O valor da paisaxe: a través da paisaxe identificámonos coa nosa contorna, albergando así un sentimento de pertenza, fundamental para o ser humano.

10544781_941170599282574_615111616680787685_n
Meandro do río Anllóns, ao seu paso por Corcoesto.

O valor dunha paisaxe pode residir na natureza que alberga, en que reflicte claramente a historia da zona ou na produtividade económica á que as súas características dan lugar.

262468_563996180288317_1575586056_n
Monte en Corcoesto.
282936_375510299162896_1915820414_n
Carballeira en Corcoesto.
img_20161022_125256
Paraxe de Sta. Mariña do Remuíño, en Corcoesto.
Galería

Corcoesto volve ao Parlamento europeo o vindeiro martes, día 24 de xaneiro, da man de Ana Miranda Paz e a Asociación ambiental e cultural Petón do Lobo.

Ana Miranda Paz, en representación da asociación Petón do Lobo, debatirá na eurocámara o próximo martes, 24 de xaneiro, tres peticións para rexeitar as 7 Julias que continuan vixentes sobre a zona do cancelado proxecto mineiro de Corcoesto. As peticións serán debatidas a partir das 16 horas e son as seguintes:

  • Petición 768/2012, proxecto mineiro de Corcoesto.
  • Petición 976/2013, proxecto mineiro de Corcoesto.
  • Petición 1/2016, proxecto mineiro de Skouries, Halkidiki, Grecia.

A terceira petición está relacionada co proxecto mineiro de Halkidiki, en Grecia, de tramitación coetánea co de Corcoesto, e que arestora está a producir a maior catástrofe ambiental deste país ao arrasar centos de hectáreas de bosque primitivo con protección prioritaria no ámbito europeo. Esta petición conta co apoio do eurodeputado grego Nicolaus Chountis e o seu grupo parlamentario.

Corcoesto mostra así a súa solidaridade para coa rexión grega afectada pola deforestación ilegal que se está a realizar a consecuencia das actividades extractivas a ceo aberto nunha paraxe de alto valor ecolóxico e ambiental.

A retransmisión en línea dos traballos da Comisión europarlamentaria pódense seguir no seguinte enlace:

http://www.europarl.europa.eu/activities/committees/homeCom.do?language=ES&body=PETI

En relación á petición 768/2012 no seu día pedírase o rexeitamento do proxecto mineiro de Corcoesto en base á deficiente avaliación do documento ambiental, unha declaración institucional ao respecto e que se mantivera aberta a petición por se acaso a Xunta decidía autorizar definitivamente o proxecto. A petición fora aprobada pola eurocámara.

img_20160914_165759

A Xunta de Galicia rexeitou finalmente o proxecto mineiro e declarou a caducidade de 3 dos dereitos mineiros Emilita, Ciudad de Landró e Ciudad de Masma, que formaban parte da área territorial na que se ía desenvolver o proxecto. A día de hoxe, a Xunta de Galicia mantén en vigor 7 dereitos mineiros  (as 7 Julias), que tamen formaban parte do referido proxecto, e que non están caducados, pese a coñecer perfectamente as características da entorna humanizada afectada polos mesmos.

Por tanto á vista de que as 7 Julias carecen hoxe en día de  xustificación pedirase na eurocámara que o goberno galego proceda a súa inmediata cancelación.
Mediante Resolución da Consellería de Economía de Industria (Dirección Xeral de Enerxía e Minas) de data 11 de marzo de 2014 resolveuse denegar a aprobación do proxecto de explotación de ouro (concesións de explotación Emilita nº 1221, Cidade de Landró nº 1.454 e Cidade de Masma nº 1.455) presentado pola entidade Mineira de Coscoesto S.L.U.
Por Resolución administrativa de 7 de agosto de 2015 declárase a caducidade dos dereitos mineiros da mercantil promotora (Emilita, Landró e Masma).
A  Sentenza do Pleno do Tribunal Constitucional 33/2016, de 18 de febreiro, confirma a legalidade da actuación administrativa, e por tanto a CADUCIDADE DOS DEREITOS MINEIROS de Corcoesto, pero so referidos aos 3 mencionados e non aos 7 restantes (as Julias).