Galería

A cultura do territorio que promociona a Xunta de Galicia: explosionar unha serra de alta calidade paisaxística para a instalación de tres eólicos. Que fai o Instituto de Estudos do Territorio (IET)?

A Paisaxe é un elemento espiritual. É moi importante que os poderes públicos a todos os niveis, protexan os valores espirituais que completan as relación dos individuos e das comunidades coa súa contorna, para avanzar na creación e consolidación dunha cultura do territorio.

O recoñecemento polo dereito dun interese paisaxístico e, por conseguinte, dun “dereito á paisaxe” permite a satisfacción das necesidades máis profundas das poboacións. Se estas necesidades son estimuladas, recoñecidas e protexidas polas autoridades públicas, pode establecerse un vínculo profundo entre as poboacións e o territorio. Deste vínculo pode nacer unha verdadeira cultura do territorio.

Esta cultura constitúe unha condición indispensable para impedir a degradación do territorio causada pola satisfacción de necesidades meramente materiais dos individuos.

Un gran número de catástrofes – como a desfeita da serra do Gontón, no municipio de Cabana de Bergantiños para permitir a Naturgy a instalación de tres eólicos – son provocadas probablemente pola negación desta cultura e a satisfacción esaxerada dos intereses baseados na explotación material dos recursos territoriais.

Sin dúbida a Paisaxe ou as Paisaxes é un dereito individual das persoas, pero tamén é un dereito colectivo, das comunidades que forman parte dela. Mentras que se explosionen serras de elevada calidade paisaxística para instalar viraventos, non existirá unha verdadeira cultura do territorio.

O Convenio europeo da Paisaxe recoñece o dereito á Paisaxe nunha triple vertente:

a) Como espazo de formación das culturas locais, polo tanto é un elemento educativo e formativo.

b) Como patrimonio natural e cultural.

c) Como elemento que contribúe ao benestar dos seres humanos, e polo tanto, que inflúe e forma parte da súa saúde e do benestar físico, psíquico e social. É un elemento esencial na calidade de vida das persoas. É un elemento que inflúe na propia saúde humana.

Tendo en conta o anterior e sabendo que en Galicia, correspóndelle ao Instituto de Estudos do Territorio (IET) a xestión das nosas Paisaxes, cómpre preguntarse os motivos polos que se permite que unha empresa eólica como Naturgy instale tres viraventos na serra do Gontón, cando ademais existiu un gran número de alegacións referidas á súa defensa. E por que se permite que esta mesma empresa explosione a serra para a súa instalación. Onde está o dereito á Paisaxe nestas actuacións?

Preguntamos a Guillerme Evia, director do IET sobre este tema e esperamos a resposta.

8
Vistas da ría de Corme -Laxe desde o mirador de Sinde

 

Galería

Golpe de graza da Xunta á Serra do Gontón: desaparece á derradeira paisaxe intacta da Costa da Morte

A Resolución do 5 de outubro de 2018, da Dirección Xeral de Enerxía e Minas, publica o Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 4 de outubro de 2018, polo que se aproba definitivamente o proxecto do parque eólico Mouriños como proxecto sectorial de incidencia supramunicipal, así como das disposicións normativas contidas no mencionado proxecto.

Sobran palabras para describir o que expertos califican como “un dos últimos paraísos naturais que quedan intactos na Costa da Morte”. Co Pico de Sinde liderando a fermosa paisaxe e próxima ao esteiro do río Anllóns, a área afectada polo parque eólico Mouriños encerra unha biodiversidade e unha riqueza paisaxística espectacular.

A pesar das eivas constatadas inicialmente pola Xunta de Galicia, e co apoio indispensable do municipio de Cabana de Bergantiños, quen chegou a informar favorablemente en dúas ocasións a favor do proxecto eólico; finalmente este sae adiante, a pesar do gran rexeitamento social, como así se manifestou no elevado número de alegacións das que se fixo eco o Diario Oficial de Galicia do día de hoxe.

Corvo
O Corvo, ave asociada ao mantemento da memoria e á conservación desta

 

Galería

A voracidade do extractivismo, a especulación e o Horizon 2020

No día de hoxe unha representación da Rede Contraminacción de Galicia estivo a falar no Parlamento europeo sobre a minaría destructiva, o extractivismo e os impactos socio –ambientais que están a xerar proxectos de megaminería contaminante que afectan a Galicia, Portugal, España, Francia, Finlandia…etc.

Así, ás 15 horas comezaba no Parlamento europeo a xornada titulada “Minerías. O novo desafío extractivista. Como os negocios mineiros poñen en perigo as cidades, o emprego e o medioambiente”, e na que participaban colectivos como Ecoloxistas en Acción de Andalucía, Coordinadora NON á Mina – Por un Mundo Rural Vivo (Salamanca), Non á mina no val do Choia (Ávila), Non á mina na serra de Xemas (Avila), Ecoloxistas en Acción de Cantabria (Cantabria), Plataforma A Raia sen mina (Cáceres), Contraminacción de Galicia…etc.

1.jpg
Representación de Galicia en Europa

Case ao mesmo tempo o antropólogo e sindicalista Adolfo Naya, nun artigo de opinión (“Coñece ao teu inimigo”: Non á mina de Touro-O Pino) publicado nun medio dixital galego, desenmascaraba e amosaba sen reparos (aínda que con valentía, non mencionaba a todos eles), a faciana dos principais responsables do extractivismo galego.

Proxectos mineiros como o de Corcoesto, Lousame, Touro, Triacastela…., operan desde políticas e marcos xurídicos que favorecen a especulación, a depredación, a fraude e a acumulación por desposesión de inxentes cantidades de recursos naturais para favorecer a acumulación de capital a favor das multinacionais depredadoras do territorio; en detrimento das comunidades locais que os habitan e que son desposeídas, a través de marcos xurídicos agresivos e violentos, dos seus medios de vida e dos recursos naturais do seu espazo vital.

Dentro destes marcos xurídicas agresivos está o programa Horizon 2020 da Unión Europea. Horizon 2020 é o programa de investigación e innovación máis grande da UE con case 80 mil millóns de € de fondos dispoñibles durante 7 anos (2014 a 2020), ademais do investimento privado que en teoría atraerá este diñeiro. Promete máis avances, descubrimentos e novidades mundiais ao levar grandes ideas do laboratorio ao mercado.

Sen embargo ten unha cara escura; e así, entre os seus obxectivos fixámonos con preocupación no seguinte parágrafo:

Marine and maritime research for Blue Growth will be implemented through a strategic and coordinated approach across all challenges and priorities of Horizon 2020. It will aim at unlocking the potential of resources from seas, oceans and inland waters for different uses and across the range of marine and maritime industries, while protecting the environment and adapting to climate change. Blue Growth will support sustainable growth in the marine and maritime sectors, through sustainable exploitation of marine resources for healthy, productive, safe, secure and resilient seas and oceans.

Este programa de investigación mariña que apoia o chamado Crecemento Azul non é outra cousa, que invertir cartos na procura da explotación dos recursos minerais do fondo do mar. Segundo a Comisión Europea sería preciso desbloquear o potencial de recursos dos mares, océanos e augas interiores. Así o Crecemento Azul é apoiar a explotación e a depredación dos fondos mariños dunha forma ambientalmente sostible e compatible co cambio climático. E para adornar todo isto falan de tecnoloxías habilitadoras e industriais, que estarían interconectadas a través dun sistema de mercado.

Na práctica é outra opción do extractivismo, ese mecanismo tradicional de saqueo e apropiación dos recursos naturais dun territorio e promover a mercantilización de ámbitos cerrados ata agora ao mercado, como é neste caso, a explotación mineira dos fondos mariños.

Como ben dicía David Harvey: “a perversa alianza entre os poderes do Estado e os comportamentos depredadores do capital financeiro constitúe o pico e as garras dun capitalismo buitresco que exercita prácticas caníbales e desvalorizacións forzadas”. Mentras, adornan os textos xurídicos dos máis altos valores da democracia con desvergoña absoluta e arrogancia; plasmando en normas urxentes, extraordinarias, especiais ou estratéxicas, os desexos voraces do imperialismo totalmente deshumanizado, que nega os dereitos fundamentais e máis elementais inherentes á dignidade do ser humano.

En Galicia cada vez son máis frecuentes os exemplos de normas destas características: agresivas, deshumanizadas, violentas, depredadoras do territorio e dos seus recursos e restrictivas de dereitos da cidadanía. Así cómpre destacar:

  • LEI 5/2017, do 19 de outubro, de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia.
  • INSTRUCIÓN 6/2018, do 3 de agosto, da Dirección Xeral de Enerxía e Minas, sobre acceso á información pública en materia de minas.
  • DECRETO legislativo 1/2015, de 12 de febrero, por el que se aprueba el texto refundido de las disposiciones legales de la Comunidad Autónoma de Galicia en materia de política industrial.
  • DECRETO 143/2016, do 22 de setembro, polo que se aproba o Regulamento da Lei 2/2016, do 10 de febreiro, do solo de Galicia.
  • DECRETO 83/2018, do 26 de xullo, polo que se aproba o Plan básico autonómico de Galicia.
  • ANUNCIO do 1 de outubro de 2018, da Secretaría Xeral Técnica da Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Vivenda, polo que se somete a información pública o anteproxecto de Lei de ordenación do territorio de Galicia.

Por iso, e en consoancia co artigo de Adolfo Naya, é moi importante que a cidadanía saiba e coñeza quen está detrás destas normas e destas políticas depredadoras da dignidade humana.

7777
Megaminería contaminante e depredadora do territorio e dos seus recursos
Galería

O lugar de Mira, en Coristanco e o lugar de Sabaceda, en Santa Comba, moi afectados polo proxecto eólico Monte Toural

No día de hoxe publicouse no DOG o ACORDO do 26 de xuño de 2018, da Xefatura Territorial da Coruña, polo que se somete a información pública a solicitude de autorización administrativa previa, a declaración de utilidade pública, en concreto, e a necesidade de urxente ocupación que iso implica, a autorización administrativa de construción, o proxecto sectorial de incidencia supramunicipal e o estudo de impacto ambiental do proxecto do parque eólico Monte Toural, nos concellos de Santa Comba e Coristanco (A Coruña) (expediente IN408A 2017/17).

A 360 metros do núcleo de Mira, ocupan a parcela Ganaduría, Chousa da Tella e Chousa do Rego e a menos de 500 metros desde Fonte Sucada; a 300 metros desde Mato Vello e da Chousa da Fonte e a 700 desde Pedra Aguieira.

O proxecto atravesa Coristanco en dirección a Santa Comba a través da Fonte do Raposo e Fonte Sucada, atravesando o Monte Toural en dirección a Porto Sacadella e Covacha, ata chegar á Pedra dos Lagos.

Ao igual que en Coristanco, o lugar de Sabaceda, en Santa Comba, quedaría a 480 metros desde as instalacións ubicadas na Rebeiriña e na Pedra dos Lagos. Moi afectado tamén o Porto Sagadela que atravesa o rego do Lodeiro.

A menos de 1 Km está o parque eólico de Monte Maior e a menos de 500 metros da lagoa de Alcaián, sumándose así  á restra de eólicos do proxecto Campelo e Bustelo.

A característica común ás terras que afectadas por este proxecto é a súa especial aptitude agraria e a enorme cantidade de mananciais, regos e fontes de auga que quedarían incardinadas dentro da área de afección das infraestruturas eólicas.

1.png
Afeccións ao lugar de Mira, en Coristanco por parte do proxecto eólico Monte Toural
Galería

Os proxectos eólicos de Campelo, Bustelo e Toural, un único proxecto industrial

Estamos ante un único proxecto industrial eólico formado por 3 subproxectos e 1 parque xa en funcionamento, Bustelo, Campelo, Monte Toural e Castelo. Falla unha avaliación sinérxica, conxunta e global dos impactos significativos e afeccións que causarán todos estes eólicos sobre a avifauna, a paisaxe, a temperatura local e global, xa que todos eles están a menos de 5 kilómetros, polo que esta separación como a propia empresa recoñece, é insuficiente para que non se produzan efectos conxuntos entre parques.

O parque eólico Castelo está a 1, 4 Km, formado por 25 aeroxeneradores. Coincidirán varios proxectos simultáneamente no tempo durante a execución das obras e ao longo do periodo previsto de explotación.

A propia empresa Greenalia Power, S.L.U. recoñece que: “Una vez en funcionamiento se pueden producir efectos globales sobre la atmósfera (ruido), fauna y paisaje” (Memoria sectorial, páxina 128).

3.png

Ausencia de interés especial do proxecto e ausencia da súa xustificación

Mediante a Resolución do 27 de abril de 2018, da Dirección Xeral de Enerxía e Minas, publicáase o Acordo do 26 de abril de 2018, do Consello da Xunta de Galicia, polo que se declaraban de interés especial varios proxectos de produción de enerxía eléctrica a partir de fontes renovables e as súas infraestruturas de evacuación asociadas.

Así recoñecíase o suposto “interés especial” dos proxectos: Bustelo, Monte Toural, Campelo e LAT 220 kV Campelo-Mesón. Esta declaración terá como efectos a tramitación de forma prioritaria e con carácter de urxencia e a redución á metade dos prazos necesarios na instrución do procedemento da autorización administrativa previa e/ou de construción, así como dos prazos na instrución do procedemento de avaliación ambiental que sexa necesario. Así mesmo, reduciranse á metade os prazos necesarios na tramitación do proxecto sectorial.

Sen embargo, a declaración de interese especial ten que facerse en base a unha MEMORIA presentada pola empresa promotora, e na que ten que constar o indicado na Lei 5/2017, de 19 de outubro, de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia, isto é: “A solicitude de declaración de interés especial destes proxectos realizarase á consellería competente en materia de enerxía, presentando unha memoria que conteña a súa especial incidencia e beneficios no ámbito industrial, social e territorial, entre outros, así como unha declaración responsable de que o proxecto desarrollarase no marco das subastas indicadas anteriormente, debendo determinar o prazo previsto para a súa execución”.

Onde está a Memoria indicada? Onde se acreditou ese interés especial e eses supostos beneficios no ámbito industrial, social e territorial, entre outros?

Galería

Os humidais afectados polo proxecto eólico “Bustelo”: a lagoa de Alcaián e o Marco do Couto

O elemento hidrolóxico de maior importancia constitúeo a lagoa de Alcaián situado a 523 metros ao oeste do centro colector, así mesmo cabe nomear a presenza do humidal chamado Marco do Couto situado a 610 m ao suroeste do aeroxerador 05.

Indica a empresa que: “As obras proxectadas nas proximidades de Marco do Couto son o acondicionamento da pista forestal existente que delimita este humidal polo que, ao tratarse de obras de pequena entidade, non se esperan afeccións sobre este humidal. Así mesmo, cabe sinalar que as obras de acondicionamento só afectarán a plantacións forestais de especies arbóreas, picea e piñeiro insigne, que se atopan ao bordo da pista existente na zona catalogada como humidal protexido. Non se producirá ningunha afección sobre as formacións vexetais de ribeira, tanto pola ausencia delas na contorna como polas distancias conservadas coas canles e lagoas existentes”. Sen embargo, isto non é verdade. Trátase de espazos sensibles que deben ser valorados de maneira máis adecuada, tendo en conta os efectos tanto directos como indirectos.

A empresa promotora debería identificar solucións alternativas que eviten, mitiguen ou compensen os impactos adversos na diversidade biolóxica, incluída a opción de non continuar co desenvolvemento, atopando outros lugares que eviten os impactos.

Código identificador do humidal:

1110330 O Pozo

1110331 Marco do Couto

1110234 Lagoa de Alcaián

1110285 Fervenza de Sampaio

A estreita relación entre os humidais e as aves acuáticas e a avaifauna en xeral, obriga a reconsiderar a ubicación do proxecto do parque eólico Bustelo, Campelo e Toural. Non se deben ubicar este tipo de infraestruturas á beira de espazos de alto valor ecolóxico e ambiental como é o caso.

humidais protexidos.png
Listado de humidais no municipio de Coristanco
Galería

A promotora do parque eólico Bustelo, Greenalia Power S.L.U., confía que as aves lean as instrucións para circular entre os viraventos das futuras instalacións e así evitar as colisións coas pas

A promotora confía na capacidade de reacción das especies (aves) para eludir o efecto barreira xerado polos parques sobre os desprazamentos da avifauna: “Analizando las disposiciones de los parques, tampoco se debería producir un aumento sobre el efecto barrera generado por los parques sobre los posibles desplazamientos norte-sur, ya que el parque eólico Bustelo presenta una disposición de las máquinas en cuatro grupos lo que permite aumentar la capacidad de reacción de las especies”.

A empresa gábase da sorte que ten a avifauna, xa que no interior do parque eólico Bustelo contaría con un baleiro e unha banda libre para evitar colisións, duns 146 metros como mínimo. Tal aseveración considérase surrealista, posto que as aves non se rixen por esta lóxica nin evidentemente se van a ler as instrucións de Greenalia Power, S.L.U. para circular por eses espazos: “En estos movimientos también es importante la presencia del vacío dejado en el interior del parque eólico Bustelo de entre 0,68 y 1 kilómetro entre agrupaciones de aerogeneradores y las separaciones establecidas entre máquinas, que dejan una banda libre de colisiones de unos 146 metros como mínimo”.

A falla de rigor técnico e científico da empresa promotora é evidente.

1.jpg

 

Galería

Asociacións da comarca de Bergantiños rexeitan o respaldo da Universidade de Santiago de Compostela (USC), á Lei de Implantación de iniciativas empresariais de Galicia, máis coñecida como Lei da Depredación de Galicia.

Así o manifestaron as asociacións ambientalistas Petón do Lobo, Ouriol do Anllóns e Cova Crea, quen consideran que a xornada que imparte este venres a Universidade de Santiago relativa á aplicación da Lei  5/2017, do 19 de outubro, de fomento da implantación de iniciativas empresariais en Galicia, coa colaboración da Xunta de Galicia, e co apoio entre outras, da Asociación eólica de Galicia, non ten outro obxectivo que acicalar e lexitimar unha lei que na Costa da Morte só contribuíu ata o de agora, ao espolio de Galicia, ao acaparamento de terras sen retorno social nos municipios nos que se aplica, á destrución da paisaxe, á fragmentación do territorio e da biodiversidade e á mingua dos ingresos derivados do sector turístico, á marxe do forte rexeitamento social que xenera.

Monte Cabana
Vista de Cabana de Bergantiños.

As asociacións critican non só os fins espúreos que persegue a lei, que non son outros que favorecer ao capital e ás grandes empresas en detrimento das comunidades onde se implantan os proxectos industriais, senón que por enriba “temos que ver como a Xunta de Galicia despilfarra fondos públicos dando publicidade e lavando a imaxe dunha lei espoliadora de recursos e do territorio, ingrata co territorio e coa cidadanía de Galicia”.

Así lembran que no caso dos proxectos éolicos de Cabana (proxecto Mouriños) e Laxe (proxecto Pena Forcada –Catasol II), impulsados por Gas Natural Fenosa, a Lei de Depredación destrúe unhas paisaxes diversas de gran valor paisaxístico e Zonas de Especial Protección para as Aves da Costa da Morte, tendo en conta ademais, a significación de lugares estratéxicos para o turismo e o patrimonio cultural desde o punto de vista dos acervos municipais de Cabana e Laxe como Monte Castelo, o mirador de Sinde ou a praia de Traba ou o alto do Aplazadoiro.

Para estas asociacións é un contradición que unha universidade do século XXI, plural e supostamente avanzada como a USC, se preste a apoiar á Xunta de Galicia na difusión das falsas bondades dunha lei tan agresiva con Galicia e a súa cidadanía, que a través da figura dos “proxectos declarados de interés especial” espolia en tempo récord o territorio e mingua dereitos a prol das grandes empresas que precisamente participan na xornada como o clúster do granito, clúster da pizarra, clúster da madeira e a asociación eólica de Galicia; e non así, pola contra, as entidades de defensa do territorio e da paisaxe, que brilan pola súa ausencia nas diversas mesas redondas previstas na xornada da USC.

val de Traba - Laxe afectado polo proxecto eólico Pena Forcada-Catasol II
Val de Traba, en Laxe.