Galería

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida

Este é o título do libro recentemente editado pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo sobre o Monte Neme. Será distribuido gratuitamente a partir do mes de xaneiro de 2019, entre os departamentos de ciencias dos institutos de ensinanza secundaria da comarca de Bergantiños e de todos aqueles que demanden os exemplares.

O libro inclue unha unidade didáctica para o apoio do persoal docente, sobre a drenaxe áceda de mina e os efectos desta, o extractivismo, o paisaxe e o pH das augas.

A obra, como indica o seu título, remóntase á orixe sacra do monte para relatar a súa evolución ata os restos da minería irresponsable que hoxe se acumulan no seu cumio e ladeiras.

Hai sete indicadores do carácter sagrado do Monte Ginedo e Neme: o propio monte, os segredos da toponimia e a microtoponimia, a auga, a arracada ou xoia de ouro de Cances, atopada nun arroio no propio monte, o Cromlech, círculo lítico ou «A eira das Meigas», a cova do Monte Neme, a figura da muller e a manifestación do «feminino» e os montes comúns.

ARRACADA DE CANCES.jpg
A arrada ou xoia de ouro de Cances, Monte Neme

A arracada como elemento feminino, formada por glóbulos, aros, aretes e fíos torsionados representa a simboloxía do círculo, do devir cíclico da natureza e da vida. Depositada inicialmente no Museo de Pontevedra en 1957, está fortemente relacionada coa simboloxía que encerra un monte mítico. Un monte que o diario Compostelano do 28 de maio de 1929, no seu número 89, describía como “el enhiesto monte Neme”, facendo referencia a súa verticalidade de 387 metros. Relacionado co círculo lítico está o “graal”, o cáliz ou o famoso caldeiro das meigas. Do caldeiro proviña a maxia e a adiviñación, as esencias e plantas que se convertían en elementos de transformación dadoras de novas conciencias. O morteiro dos alquimistas onde a materia prima transfórmase, iluminando a quen atopa a forma e o camiño, e descobrir a harmonía do universo coa terra.

Pero o Monte Neme tamén é o monte das xentes, do común. Así o 18 de xuño de 1901 o Ministerio de Agricultura, Industria, Comercio e Obras Públicas exceptuaba da desamortización por razón de utilidade pública, en cumprimento do artigo 4 do Real Decreto de 27 de febreiro de 1897, aos seguintes montes dos pobos de Carballo e Malpica:

  • Monte Neme, na parroquia de San Verísimo de Oza, con unha cabida forestal de 280 hectáreas, e poboado coa especie Quercus sessiliflora. Lindaba ao norte co monte común de Razo, ao este co de Bértoa, polo sur e u oeste con montes de particulares.
  • Monte Ginedo, na parroquia de Leiolio, con unha cabida forestal de 220 hectáreas. Poboado con pinus pinaster. Lindaba ao norte co monte común de Cambre, ao este co de Oza, ao sur co de Bomez e ao oeste con lugares de Pedrosa.

O 15 de decembro de 1924, o xornal El Eco de Santiago, recollía o rexistro realizado por Enrique Sánchez Rodríguez de 12 pertenzas de mineral de ferro, co título de “María Elena”, situadas na paraxe chamada Monte Neme, parroquias de Leiloio e Razo, entre Carballo e Malpica.

Sorprende que pouco despois do rexistro dos dereitos mineiros por parte de Enrique Sánchez Rodríguez, tivera lugar un incendio moi importante no monte Neme. Así recollía a noticia El Heraldo Gallego, nº 686, do 7 de novembro de 1926.  Tamén sorprende a época do ano no que o incendio se produciu, xa ben entrado o outono, cando as brétemas húmidas das mañanciñas cobren os cumios e os toxos e xestas gardan o resío da noite.

A prensa histórica defíneo como un “imponente incendio”, queimando unha extensión dunhas vinte hectáreas. Indicaba “El Heraldo Gallego” que “Las pérdidas, por el arbolado que había en parte de dicha extensión, son de suma importancia. Desconócense las causas que lo motivaron”.

O 30 de setembro de 1933, o xornal  ‘El Progreso: diario liberal’, facía eco das prácticas do Corpo da Oitava División do Exército español no monte Neme.

Chama a atención que o exército naquel ano 1933, fose xa destinado ao Monte Neme, ao “Faro Vixía” da Costa da Morte, un lugar sen dúbida algunha moi importante pola sua ubicación xeográfica.

Pero por que precisamente a Oitava División? A Oitava División era naquela época, unha sección do exército español especializada en procedementos tácticos e de alta efectividade. Que sabían os servizos secretos da II República e o goberno de Manuel Azaña, sobre do interés do fascismo nos recursos do Monte Neme?

E de súpeto o fascismo apodérase dos recursos do Nemio e o réxime explota o volframio que colle camiño de Alemaña…. É o inicio da ferida aberta e profunda, que aínda rezuma pus a través das balsas tóxicas do cumio e da fenda aberta da canteira. E todo aínda sen restaurar, froito da irresponsabilidade das empresas mineiras e das Administracións competentes na materia.

987.png
Detalle da canteira abandonada do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

O 22 de maio de 1954, publicábase na Gaceta Histórica de Madrid (hoxe o BOE), a autorización da Dirección Xeral de Minas e Combustibles, pola que se lle permitía a Antonio Tova Fernández, como apoderado de Pedro Abelenda Rodríguez, instalar un taller –almacén concentrador de minerais de estaño e volframio, por separación electromagnética, no baixo da casa da súa propiedade, sita no nº 36 da rúa Peruleiro, na Coruña, para o grupo mineiro que posuía no Monte Neme.

En marzo de 1963, o xornal “La Noche”, no seu número 1875, recollía a noticia da crise na produción de estaño e volframio en Galicia. Co título “Crisis en la producción de estaño y wólfram”, o artigo facía referencia ao grupo mineiro Monte Neme, que pese a súa florida explotación de antaño, sufrira un descenso tan vertical, que podía considerarse extinguido.

9963.png
Balsa do Monte Neme. Fonte: Inventario de balsas e escombreiras da comunidade autónoma de Galicia. Elaborado por Norcontrol, S.A., para a Xunta de Galicia. Ano 1999.

En decembro de 1987, o grupo Información Cultural facía referencia á excursión organizada pola Sociedade de Montaña Ártabros, que baixo o título “Conoce y camina”, realizaba recorridos inéditos, visitando así a Cova do Monte Neme.

Aínda se conserva na memoria colectiva da zona, retazos da existencia desa cova, anterior á desastre mineira. As covas son lugares máxicos por definición, que desde un punto de vista simbólico representan o útero materno e que nos retornan unha e outra vez á figura feminina.

No ano 1999 a Xunta de Galicia encarga á empresa Norcontrol, S.A. a realización dun inventario de balsas e escombreiras mineiras da Comunidade autónoma de Galicia.

Nese inventario aparecen identificadas as labores mineiras do Monte Neme co nome “TR. Alemanes”. En canto ao número de balsas aparecen identificadas cinco, dispostas en serie. Tamén alertaba do problema da balsa do cumio do monte, que xa naquel ano presentaba algún problema en canto á estabilidade.

Posteriormente en febreiro de 2014, a balsa mineira rompía e provocaba a vertedura de 24.000 metros cúbicos de auga e lodos sobre as parroquias coruñesas de Razo dá Costa (Carballo) e Aviño (Malpica). A Cámara Mineira de Galicia cifrou os danos en 1,5 millóns.

DOC  DETALLE DO INVENTARIO DE BALSAS DO MONTE NEME ELABORADO POR NORCONTROL PARA A CONSELLERÍA DE INDUSTRIA.png

Hoxe continúa todo igual…., e os núcleos de poboación ao pé do monte utilizan para consumo doméstico a auga que baixa do monte. Altos niveis de aluminio e baixo ph xa foran detectados no ano 2014. Quen está a medir os metáis pesados que teñen estas augas?

999.png
Fonte: Información xeográfica de Galicia. Catálogo das Paisaxes de Galicia

Que futuro queremos para o Monte Neme?

1.- A restauración integral das antigas labores mineiras: restauración da canteira, drenaxe e selado das balsas tóxicas.

2.- O traslado da arracada ou xoia de ouro de Cances ao Museo de Carballo, para evitar a descontextualización da xoia, para que toda a cidadanía interesada a poida visitar e coñecer.

3.- A recuperación dos montes dos pobos ou dos montes común.

4.- A recuperación dos valores emocionais e simbólicos do Monte Neme.

5.- A inclusión do Monte Neme no chamado Parque do Megalitismo da Costa da Morte, porque consideramos que sobran os argumentos para que un monte mítico como este, mereza tal consideración. Isto daríalle pulo a súa conservación e posta en valor.

963.png
Que futuro queremos para o Monte Ginedo e Neme?

 

O Monte Neme: da orixe sacra á minería irresponsable. Historia dunha ferida é a cuarta obra que a asociación Petón do Lobo saca á luz como editora e a terceira obra histórico -científica, que publica como autora e editora.

Galería

Lenta pero segura, así avanza a tramitación das Peticións galegas presentadas no Parlamento europeo, relacionadas co proxecto mineiro de Touro

A Eurocámara dálle un pulo a unha Petición sobre a mina de Touro, despois de que na reunión de Coordinadores da Comisión de Peticións celebrada na xornada de hoxe, gañara a proposta da eurodeputada galega Ana Miranda, partidaria de continuar coa súa tramitación.

A asociación galega Cova Crea, a entidade que presentou a petición, dispón agora dun prazo de dous meses para aportar nova información.

A peticionaria solicita a Eurocámara unha visita de investigación sobre o terreo, para comprobar in situ, a afección da drenaxe áceda de mina aos ecosistemas e aos cauces de Touro.

Lémbralle asimesmo á Comisión de Peticións, o fracaso da rexeneración ambiental financiada ao abeiro do programa Interreg da Comisión europea.

Screenshot_2018-07-12-16-33-58
A eurodeputada galega Ana Miranda nunha intervención na Comisión de Peticións da Unión europea

Financiamento público da Unión Europea para a recuperación de chans degradados pola antiga actividade mineira de Touro

Existe ademais a posibilidade da existencia de financiamento público dá Unión europea para a restauración dos antigos labores mineiros e a posibilidade de que esta restauración non acadase os obxectivos propostos. Así nun dos carteis situados no lugar figura o financiamento con cargo ao programa INTERREG da Unión europea, para un proxecto denominado Phytosudoe (Recuperando chans contaminados no suroeste de Europa a través da Fitoxestión).

Tamén insta á Comisión para que obrigue á Dirección xeral de Enerxía e Minas a cumprir coa normativa relativa á restauración dos espazos mineiros degradados.

drenaxe áceda mina
Drenaxe áceda de mina nun ecosistema fluvial

DRENAXE ACEDA DE MINA

Tanto o regato Pucheiras como o río Portapego presentan concentracións anómalas de metáis pesados. O Pucheiras moviliza a meirande parte do cobre, seis veces por enriba da media anual que fixan as Normas de Calidade Ambiental. O mesmo ocorre co Portapego que presenta un pH hiperácedo, mil veces superior ao mínimo recomendado para as augas de consumo.

 

A Comisión, reacia a tramitar as peticións relacionadas coas actividades mineiras

Tal vez por motivos de economía procesal e o principio de subsidiariedade, a Comisión adoita informar negativamente as peticións presentadas pola cidadanía europea. Considera que son as autoridades locais as máis idóneas para resolver os problemas e deriva ás persoas peticionarias aos Tribunais nacionais.

Esta costume do executivo comunitario tende a desvirtuar o contido do Dereito de Petición.

O Dereito fundamental de Petición conságrase nos artigos 20, 24 e 227 do Tratado de funcionamento da Unión Europea (TFUE) e no artigo 44 da Carta de Dereitos Fundamentais da Unión Europea, polo que o mesmo non debe ser desvirtuado pola actuación da Comisión.

descarga.jpg

 

Galería

A minería irresponsable do Monte Neme continúa a dar problemas

Augas de Galicia propón sancionar a Leitosa, S.A.U por vertidos non autorizados ao dominio público hidráulico

A empresa, xa disolta no seu día por un xuíz, non se dá por notificada e Augas de Galicia emprázaa por un edito público a través do DOG e do BOE

O DOG de hoxe publica a proposta de resolución ditada no expediente sancionador en materia de verteduras de augas residuais coa clave DH.D15.62226.

Con data do 24 de setembro de 2018 ditouse proposta de resolución no expediente sancionador seguido por Augas de Galicia e iniciado o 14 de maio deste ano, contra Leitosa, S.A.U. (termos municipais de Carballo e Malpica de Bergantiños) pola comisión dunha infracción de carácter leve en materia de verteduras de augas residuais, tipificada no artigo 85.e) da Lei 9/2010, do 4 de novembro, de augas de Galicia.

Leitosa, S.A.U. estaría a ser sancionada polos vertidos que puideran alterar a calidade da auga ou as condicións ambientais ou hidráulicas do medio receptor, efectuados sen contar coa autorización de vertido correspondente.

Intentada a notificación da dita proposta de resolución por correo certificado con aviso de recepción no domicilio que obraba no expediente administrativo, esta resolutou ser infrutuosa, polo que Augas de Galicia notifica a través dun anuncio no DOG e no BOE, por un prazo de quince (15) días, contado a partir do día seguinte ao desta publicación no Boletín Oficial del Estado, para os efectos de que Leitosa compareza ante Augas de Galicia.

Sen embargo, todo parece indicar que Augas de Galicia está a comunicarse con unha empresa que non existe, porque xa fora disolta no seu día por un xuiz que ordeara a disolución de Leitosa, a empresa que recibira 600.000 euros en axudas públicas e que tras declararse a súa insolvencia, non houbera bens para cubrir as débedas cos acreedores.

O xuíz xa ditaminara no seu momento a disolución da concesionaria do Monte Neme. A empresa vencellada á familia Cotino do Partido Popular de Valencia (coñecido pola famosa trama Gúrtel), non tiña bens para afrontar as débedas contraídas cos acreedores.

A data da resolución xudicial do Xulgado do Mercantil de Valencia foi do día 9/07/2015. O auto concluía o concurso por inexistencia de bens, extinguía a sociedade e cerraba a súa folla de inscrición no Rexistro Mercantil.

No ano 2014, unha balsa mineira do Monte Neme fendía e provocaba o vertido de 24.000 metros cúbicos de auga e lodos mineiros. Aqueles danos foran valorados preto de 1,5 millóns, e dos que ao parecer non se recuperou nada, nen se vai a recuperar ao disolverse xa a empresa concesionaria.

O que debe facer a Xunta de Galicia é asumir a execución subsidiaria da restauración mineira do Monte Neme e deixar de perseguir panaceas e empresas que xa non existen. Agora tócalle á Xunta asumir a súas responsabilidades dunha vez por todas.

https://galicia.economiadigital.es/directivos-y-empresas/el-juez-ordena-disolver-leitosa-la-minera-del-monte-neme-que-recibio-600-000-euros-en-ayudas_366598_102.html#

http://www.infocif.es/empresa/leitosa-sa

Monte Neme 2.jpg

Galería

O desleixo da Xunta de Galicia en relación ás presas mineiras de Lousame, a debate no Parlamento europeo

Eran ao redor das 16 horas dun mércores 11 de xullo de 2018, e en Bruselas, na Comisión de peticións do Parlamento europeo, debatíase sobre a petición 59/2017, relativa á falla de información, á falla de seguridade e a contaminación das presas mineiras de San Fins, no municipio de Lousame.

En representación da asociación Petón do Lobo (a peticionaria) interviña Xosé Manuel Romarís Cercós, quen nunha exposición clara e consisa, amosaba a problemática das presas mineiras.

Screenshot_2018-07-12-16-43-08.png
Xosé Manuel Romarís durante a súa intervención en Bruselas, na sede do Parlamento

“A persistencia e abandono das presas e a falta de aplicación das normas europeas en materia de xestión de residuos mineiros provocou a continuidade na degradación e contaminación dos espazos circundantes, feito sobradamente coñecido pola Administración. Nun informe ambiental de 27/10/2010 realizado polo departamento de medio ambiente da Administración galega a pedido da administración de augas, indicábase “que a explotación mineira alterou de forma moi importante a zona de policía, a servidume de paso, marxe e leito do río da Mina de San Finx, debido principalmente á creación dun vertedoiro e por arrástrelos que esta ocasionou, os cales chegaron a colmatar totalmente o leito do río á súa altura”. Continúa indicando que a explotación “ocasionou a perda total da ictiofauna do río así como da maioría de macrófagas acuáticas, xa que non vai a el ningún outro vertedura industrial que puidese causar estes danos. Ademais, os afluentes deste río non afectados pola mina, contan coa presenza de ictiofauna”. No informe “conclúese que a reapertura da mina implicaría un empeoramento da área afectada e impediría a recuperación natural dá zona”. Non só se aprobou a reapertura da mina con proxectos de explotación e restauración que non se someteron ao trámite de impacto ambiental preceptivo, senón que en base a leste e outros informes a administración de augas mesmo aprobou unha concesión de aproveitamento de augas, que necesariamente tería que esixir o cumprimento do condicionante de avaliación ambiental imposto na resolución de transmisión de dereitos de 2008”.

Galería

O vindeiro 11 de xullo a Comisión de Peticións do Parlamento europeo debatirá sobre as minas de San Fins, en Lousame. Os temas principais: a falla de información e o desleixo da Xunta de Galicia en canto á ausencia de restauración das antigas labores mineiras, a contaminación e a seguridade das presas

Era o 31 de xullo de 2015 cando o Consello da Xunta de Galicia daba luz verde á reactivación da mina de wolframio de San Fins de Lousame. A reactivación das labores mineiras produciríase sobre o escenario das antigas labores, abandonadas no seu día, e sobre as que non se levara a cabo restauración algunha. A mercantil Tungsten San Fins, do Grupo Sacyr, solicitaba a Augas de Galicia autorización para verquer ao río San Fins, ao redor dun millón de metros cúbicos anuais de augas residuas mineiras procedentes de galerías inundadas e de escorrentía das entulleiras. Estas augas ácedas e con altos contidos de metáis pesados, serían verquidas previo tratamento ao río San Fins, tributario do río Vilacoba e rematarían na ría de Noia. Segundo as analíticas de Augas de Galicia a contaminación por metáis pesados indicaban que mesmo a 1,5 km augas abaixo da mina os níveis de Cd (cadmio), Cu (cobre) e Zn (cinc) disoltos superan os límites máximos fixados nas Normas de Calidade Ambiental.

parlamento ue
Comisión de Peticións do Parlamento europeo

Augas de Galicia requería a Tungsten San Fins para que se fixera cargo das presas mineiras abandonadas, non inscritas no rexistro de balsas e presas mineiras da Xunta de Galicia, e que como consecuencia da antiga explotación mineira, atópanse colmatadas de sedimentos procedentes das entulleiras e con fallos de seguridade.

A empresa Tungsten San Fins nega, aínda a día de hoxe, calquer responsabilidade sobre as presas existentes e rexeita facerse cargo da súa limpeza e de calquer plan de restauración da área afectada polas antigas minas.

presa mineira lousame
Deficiente estado dunha das presas mineiras de San Fins, Lousame

Neste esceario a Asociación Petón do Lobo solicitaba a Dirección Xeral de Enerxía e Minas a execución do plan de restauración mineira e o acceso a este documento e ao documento de avaliación ambiental.

O silencio da Dirección Xeral de Minas de facilitar a documentación solicitada levaría a esta asociación a presentar unha reclamación ao abeiro do Comité Aarhus da ONU. A reclamación sería admitida en marzo deste ano e hai seis meses para resolver por parte deste organismo.

Hoxe en día todo segue igual: as entulleiras, as presas colmatadas de sedimentos, a contaminación no río, a ausencia de información…etc; agás que a actividade mineira non chegou a reactivarse pola falla de asunción de responsabilidades ambientais por parte da empresa promotora. Os datos do Plan de Control de Verquidos da Xunta, mostran niveis de Cadmio, axente extremadamente tóxico e canceríxeno, 20 veces superiores aos permitidos augas abaixo da explotación, mentres que o elemento está ausente augas arriba da mina.

A Dirección Xeral de Enerxía e Minas que dirixe Bernardo Tahoces nega responsabilidade algunha sobre as presas mineiras, ao igual que a empresa promotora, por non constar estas inscritas no correspondente rexistro como tales. Ao mesmo tempo, bordea perigrosamente a Lei unha e outra vez, para negar o acceso á documentación ambiental.

O desleixo da Consellería de Industria é absoluto. Non se producirían os problemas actuáis se a Dirección Xeral de Enerxía e Minas houbera actuado con responsabilidade ao longo dos últimos anos e houbera esixido o cumprimento da normativa vixente en materia de restauración de espazos degradados.

Agora o 11 de xullo de 2018 ábrese a porta a un novo esceario. A petición 0059/2017, sobre unha mina de wolframio de Lousame, en Galicia, será debatida no seo da Comisión de peticións do Parlamento europeo.

A petición da asociación Petón do Lobo foi admitida a trámite e incluída na orde do día da reunión que terá lugar o 11.07.2018. O seu exame está previsto aproximadamente para as 15:40 horas.

1
Minas de San Fins, Lousame

Pódese facer un seguimento en liña da retransmisión no seguinte enlace tanto en directo como en diferido a partir do día seguinte:

http://www.europarl.europa.eu/activities/committees/homeCom.do?language=ES&body=PETI