Galería

O río Támega, o máis castigado de todos os ríos?

É o río Támega o máis castigado de todos os ríos de Galicia?

O río Támega é un río ourensá que percorre os municipios de Laza,  Cuadrelo, Castrelo de  Val, Verín e Monterrei. Nace en San Mamede,  unha  serra situada a  unha altura  duns case 1.000 metros. Este río  pertence a  Conca  hidrográfica  do  Douro porque  as  súas  augas continúan o  camiño por territorio de Portugal.

O río nace no municipio de Laza, no Alto de Talariño e ata a súa desembocadura no río Douro (Portugal) ten  unha  lonxitude de 145 km.  Destes, 39 km percórreos en territorio  galego.

Os valores ambientais do seu bosque de ribeira son elevados. Así  atopamos  masas de  alnus  glutinosa,   fraxinus  angustifolia,  betula alba,  sambucus nigra, salix  atrocinerea…, e algunha que outra masa  homoxénea de  quercus  robur.

En canto  aos valores piscícolas destaca a especie de interese comunitario  pseudochondrostoma  duriense.

Entre  as  ameazas  cotiás  deste río están as verteduras sen depurar, os numerosos incendios forestais dá zona arrastran ao leito enormes cantidades de finos en suspensión, a presión dás captacións para regadío coa  conseguinte  diminución  do caudal,  as malas prácticas  forestais….etc.

A pesar dá súa protección como LIC (está incluído no LIC ES1130005 “Río Támega”)  non existe un plan específico e vinculante de protección  do leito.

Entre os seus afluentes destaca o río de Cabras ou  Cerdedelo, o río  Cereito, o  rego  Souteliño, o río de Ribas e o río  Codias.

A contaminación  do río Támega,  un mal persistente

No ano 2014 o río Támega  sufriu as consecuencias dá  construción dá  liña de alta  velocidade do AVE. O  seu afluente, o río Cabras que nace nos montes de  Cerdelo e Toro, foi afectado pola execución das obras desta infraestrutura.

Por estas datas as  augas  do Támega  baixaban grises  ao  seu paso por Laza, Matamá, Retorta e Arcucelos. De igual  xeito aparecían os  seus afluentes como o regacho dá  Teixera cheo de sedimentos pulverulentos e persistentes  nas  augas.

Sen  dúbida  as obras  do AVE  foron bastante malas para este río que  chegou a ser o destino de  metáis pesados como o  chumbo e o arsénico en  concentracións anómalas.  Ata o punto de que no regacho  Felgueira estaba autorizado un  verquido industrial de clase II para  as obras  do túnel de alta  velocidade  do  Corno.

O río Támega sofriu como ningún  outro, toda a contaminación do AVE durante  varios anos. Xunto o Támega  outro río que  tamén  sofriu  as tristes consecuencias destas obras  foi o río Camba. O río Camba é un afluente  do río  Bibei, tributario  do río Sil e que acaba o  seu  percorrido no río Miño.

A contaminación no río Camba polas obras dá  liña de alta  velocidade AVE

O río Camba  tamén nace no municipio de Laza,  na Serra de San Mamede, a 1.480 metros de altura, e desemboca  as  súas  augas no Bibei  á altura dá  vila de Viana do Bolo. Durante o  seu curso atravesa  ademais os municipios de Castrelo  de  Val e Vilariño de Conso.

No ano 2013 a Plataforma  pola defensa  do  pobo de Campobecerros denunciaba unha e outra vez os  verquidos que  as obras  do AVE realizaban nos  regos  Foxo, Lanuxe,  Valcobo e o río Camba. 

Xa naquela época, ao igual que agora, o ADIF negaba calquer responsabilidade en relación  á contaminación do río.

A problemática era tan frecuente que  chegou  ao Parlamento europeo no ano 2013.  Non obstante, polos motivos que fosen, ningunha dás representacións políticas  do  europarlamento  lle  interesou tratar ou tema, incluso  ás  representacións dos partidos políticos  galegos en  Bruxelas.

Contaminación  na lagoa de  Mourazos 

Estes días producíase unha importante contaminación dá lagoa de  Mourazos, na ribeira do Támega, que  deu lugar a  unha elevada  mortantade de  peixes,  ben  pola falla de  osíxeno  ou a mala  calidade  dá  auga.  As  beiras dá  lagoa están  cheas de  refugallos e  lixo. Ademais as verteduras incontroladas  nas proximidades dá  lagoa dificultan en gran medida a vida acuática.

A contaminación do Támega onde a ponte de Oímbra

Esta terceira semana de setembro as augas do Támega feden á altura da ponte de Oimbra. Xa non é só o sucedido na lagoa de Mourazos e o lixo que a rodea. A opacidade das súas augas demostran que as redes de saneamento e depuración de residuais ou non existen ou non funcionan. O río está nunha situación crítica que ameaza a supervivencia dos ecosistemas fluviais.

A contaminación do río Támega no Parlamento europeo

No ano 2014 unha petición da asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo chegaba á Comisión de Peticións do Parlamento europeo. A petición solicitaba que a eurocámara apoiara unha investigación sobre a vertedura de residuos nos ríos Tamega e Camba co motivo dá construción da liña do tren de alta velocidade AVE nunha Zona de Especial Protección (ZEPA) para as aves e o LIC ‘Castrelo de Val’ na provincia de Ourense. Os ríos estaban a arrastrar os materiais xerados pola creación de entullos e pistas.

A Petición foi admitida a trámite o 20 de xullo de 2015.

O 29 de xuño de 2016 a Comisión europea indicaba:

O proxecto ao que se refire a peticionaria foi sometido a unha avaliación de impacto ambiental, que inclúe o impacto sobre espazos da Rede Natura 2000, en aplicación do artigo 6, apartado 3, da Directiva 92/43/CEE, relativa á conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestres (Directiva sobre hábitats). A declaración de impacto ambiental concluíu que o proxecto era viable desde o punto de vista ambiental e que non se esperaba ningún impacto negativo importante, sempre que se aplicasen debidamente as medidas e controis propostos. A declaración de impacto detallaba algunhas medidas de mitigación para previr repercusións importantes sobre os espazos da Rede Natura 2000 afectados, en particular o LIC «Río Támega» ES1130005. A declaración de impacto concedeu especial importancia ao control do impacto e a efectividade das medidas preventivas e correctivas, o cal inclúe a remisión de informes técnicos ás autoridades competentes cada seis meses. Entre outras cousas, o programa de seguimento debería verificar a aplicación de medidas para previr a contaminación da auga polas verteduras dos materiais das escavacións, o mantemento dos desaugadoiros e o correcto fluxo de augas de escorrentía. Así, por exemplo, a Confederación Hidrográfica do Douro estableceu un sistema de vixilancia permanente ao longo do curso do río Támega para controlar a vertedura de produtos tóxicos que poidan danar a vida acuática. A petición denuncia a aplicación inadecuada destas medidas e a falta de garantía do cumprimento por parte das autoridades competentes. Non se proporcionou información específica sobre como as obras afectan os obxectivos de conservación do espazo da Rede Natura 2000 ou da incorrecta execución das obras en relación coas condicións establecidas pola declaración de impacto”.

O 4 de setembro de 2019 dábase por concluído o exame da petición sin aportar solución algunha á contaminación do río Támega.

Que fai a Confederación Hidrográfica do Douro?

Agora tócalle á Confederación Hidrográfica do Douro informar sobre do resultado desa vixilancia activa e permanente ao longo do curso do río Támega para controlar a vertedura de produtos tóxicos que poidan danar a vida acuática.

Á vista do resultado está claro que alguén non está a cumprir co seu traballo. Preguntamos á CHD sobre da súa responsabilidade.

Galería

O dereito fundamental do apego ao territorio

A conservación baséase nas emocións

George Schaller, un dos biólogos máis reputados a nivel mundial, considerado o pai do conservacionismo, dicía que pódese facer a mellor ciencia do mundo, pero a conservación baséase na emoción, e ao menos que se trate de emocións, nunca se pode facer nada relevante.

De George Schaller é a famosa frase: “Temos que mudar culturalmente a nosa relación có mundo natural”.

A conservación vén do corazón e nunca se debe esquecer isto. É fundamental criar unha sensación de parentesco cós animais, coa natureza, coa auga, coa terra, cos recursos naturais…etc, xa que precisamos dunha implicación emocional que impulse ás masas á acción e ao coidado do territorio no que vive e habita. De aí a importancia dá participación e toma de conciencia dás comunidades locais.

Este é o desafío actual, incluso da ciencia, e moito máis do ecoloxismo e o activismo social e medioambiental: para conectar ás persoas cós problemas cotiás e a necesidade de conservación e restablecemento dos recursos naturais, precisamos da arte e traballar coas emocións. Temos que sentir algo se imos actuar.

Por iso, precisamos de mensaxes que cheguen ao corazón da xente e nos fagan reflexionar. Debemos traballar as emocións. Ao cambiar os pensamentos podemos cambiar a realidade. E a mudanza da realidade non se pode facer á marxe das comunidades locais e incluso dos mass media, se for posible. Por iso o enunciado “A túa casa está enriba dunha mina” ou este outro, “Galicia é unha mina”, promovido incluso a nivel institucional pola Xunta de Galicia, ademais de ser tristes realidades, serven para amosar a gravidade e o alcance real da problemática actual en materia de minería.

A realidade é que as grandes corporacións e mafias neoliberais non se interesan polo país, as terras ou as xentes que as habitan. Queren gañar diñeiro, e máis se son estranxeiras, que queren facelo rápido e irse. Por que é tan difícil ver os beneficios de protexer o medio ambiente? Porque non son inmediatos. Construír unha gran mina, destruíndo centos de quilómetros cadrados de chan e bosques xera unha renda inmediata e iso satisfai a moitos. Pero non ten futuro. Se se perde todo, ninguén vai estar contento. Por iso cómpre cambiar os pensamentos para cambiar esta realidade tan obscena.

A solución: o dereito fundamental de apego. O apego ao territorio e o seu desarrollo

O apego ao lugar é a relación simbólica formada por persoas que dan significados afectivos culturalmente compartidos a un  espazo particular  ou porción de  terreo que ofrece as bases para a comprensión individual e colectiva dá relación co medio ambiente. O apego é ese lazo afectivo que  unha  persoa  ou animal forma entre o  mesmo e un determinado lugar, un lazo que  lle impulsa a permanecer  xunto a ese lugar non  espazo e non tempo. A característica  máis destacada  é a tendencia para lograr e  manter un  certo  grao de  proximidade  ao  obxecto de apego. Existe un  dereito  ao apego. E este  dereito  é un  dereito  inalienable e inherente a  personalidade humana,  aínda que  non  é  exclusiva  desta. Os  animais  tamén  teñen e viven o dereito de apego.

O apego constrúe o vínculo afectivo co medio, e isto é o que desencadea unha reacción emocional ante a noticia dun megaproxecto industrial acaparador de terras, depredador de recursos naturais, expoliador de identidades….etc.

O territorio convértese en algo máis que un espazo físico, representa as raíces, os recordos, as relacións humanas, a privacidade, a identidade.

Trátase de sentimentos: cada fonte, cada recuncho do pobo, cada paxaro, cada carreiro, cada cómaro, cada lembranza, cada cousa ten a súa historia. Noutro lugar non se é ninguén. Róubannos a identidade, a nosa historia, a nosa cultura, o que somos como pobo, como grupo…? Se algo somos, é dentro dese pobo, no seo dese grupo ou comunidade local.

De aí a importancia do bo coñecemento do territorio afectado e incluso da toponimia e sobre todo, da microtoponimia, que vincula emocionalmente á persoa co seu territorio: a casa de Manolo, o lugar do Souto, a eira de Estrela, a chousa de Socorro, a cancela do ribó…

O que non saben os predadores é que as emocións e o corazón moven montañas.

É notorio que o territorio non é só o espazo físico e cultural, senón que inclúe tamén aspectos das biografías, como os mortos e os recordos, ademais das relacións que mencionamos. O apego fundaméntase nunha práctica cotiá que alimenta recordos que provocan emocións. Isto fai que o lugar se transforme en algo que non só pertence ás persoas, senón do que son parte. O tema dos panteóns, por exemplo, é recorrente nas experiencias que supoñen un desprazamento. En case todas as culturas, o lugar no que están enterrados os mortos é sacro, é un vínculo poderoso entre as persoas e o lugar, e presupón unha preocupación máis diante dun  posible desprazamento.

Non ter un lugar ao cal volver cando se desexe, ou atopalo totalmente cambiado, mudado, transformado… presupón desarraigamento, un sentimento de abandono.

As emocións como instrumento para o desarrollo do apego e a defensa dá terra

É fundamental traballar o apego ao territorio na resistencia contra os megaproxectos industriais envelenados de fascismo neoliberal. Espertar a intensidade emocional e os vínculos entre as persoas e o lugar onde viven ou o seu lugar de nacemento ou de orixe é fundamental. Só así se garante o cambio de mentalidade, a conciencia social das masas ante o expolio e a protección e conservación dos recursos naturais.

Por iso, o activismo actual ten a ardua tarefa de desarrollar o apego ao territorio para contribuir a defensa deste e os seus recursos. Ben o sabía o biólogo alemán George Schaller, que insistía na importancia das emocións como instrumento necesario para a conservación dos recursos naturais e dos territorios.

O levantamento do veo

As mafias mineiras e institucionais traballan no senso contrario: fomentando o desapego. E isto cómpre telo moito en conta. O desapego á terra, o desapego aos recursos naturais, o rexeitamento ao lugar de orixe… Cantas veces non escoitariamos falar “…ese eido non vale nada”, “os montes agora só causan problemas…” ou “para que queres esas terras que só che xeran conflitos…“, “na aldea non hai futuro…”, “a aldea é cousa de pobres…”.

Metodoloxía para capitalizar o apego ao territorio e á defensa da terra

Reflectir a totalidade da problemática que axexa á comunidade desde o proxecto industrial fabricado nos despachos da mafia neoliberal: mercantís sen escrúpulos, profesionais da política corruptos, medios de comunicación contaminados e empregados públicos que se enredan na telaraña para defender intereses espúreos. Estes e non outros, son os catro alicerces básicos que sostén un macroproxecto industrial depredador de recursos do común.

O espertar das emocións e o corazón son o instrumento fundamental para a defensa da terra.

E ben o sabe o amigo lobo…., que precisamente coida do seu territorio desarrollando todo o seu apego. O lobo é, obxectivamente, o depredador  apical (“apex predator”) que máis desarrolla o apego na súa función ecolóxica nos ecosistemas. E na defensa da terra, cómpre sermos neste senso un pouco lobos.

(Estás a ler un artigo que pertence á serie “Lobo e Territorio. O desarrollo dá cidadanía activa”, dá asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo).

Queres coñecer algo máis de George Schaller? El dicía:

“Brasil proxectou 417 represas na  Amazonia. Calcule cantas estradas implica iso, cantas persoas circulando, canta caza nesa área e cantos bosques serán destruídos”. A que dá que pensar?

Galería

O lobo ibérico reclama o seu status gañado con suor


O lobo non só é un símbolo de natureza posto así por nós senón que gañouno polo seu labor chave no medio ambiente.

O lobo cumpre un papel moi importante como axente  eliminador de  carroñas e controlador das poboacións de  herbívoros e outros pequenos depredadores (así como das enfermidades que a estes aféctanlles, como a  sarna, ao acabar cos exemplares máis débiles). Un ecosistema sen lobos buscará un novo equilibrio distinto ao natural con depredadores que pode non ser o máis conveniente no seu conxunto para o ser humano e o resto de partes da cadea alimentaria, e cuxos efectos colaterais resultarán difíciles de predicir.

O problema fundamental do lobo ibérico en España é que non se aplica unha xestión baseada no coñecemento técnico. Arestora a Xunta de Galicia está a xestionar o lobo de acordo a intereses dun sector determinado da sociedade.  

Os controis de poboación que levan a cabo as Administracións fundaméntanse na falsa idea de que a depredación do gando relaciónase coa abundancia de lobos, cando, en realidade, o lobo, ao ser un depredador, non acada de maneira natural altas densidades. A depredación ao gando depende máis da ausencia de medios de protección fronte aos depredadores.

Incumprimento normativo con respecto ao lobo

Na actualidade incúmprese a normativa europea que protexe ao lobo e aos seus hábitats. A xestión debería estar baseada na conservación da especie e non na caza. Por iso é necesaria unha protección estrita da especie a nivel nacional e cumprir dunha vez cá normativa vixente a nivel europeo e internacional.

O Convenio de  Berna relativo á Conservación da Vida Silvestre e o Medio Natural de Europa, foi asinado en Estrasburgo (Francia) en 1979.  Este convenio incluíu ao lobo no Anexo II “Especies de fauna estritamente protexidas”, constando as prohibicións correspondentes no seu art. 6.

Este Convenio debe o seu valor a tres características fundamentais: o seu carácter xeneralista, a concepción da lista única de especies e a incorporación da política conservacionista na planificación económica, especialmente no relacionado coa protección dos hábitats (artigos 3 e 4).

Pódese afirmar que é o primeiro Tratado Internacional que dá un tratamento xeral á xestión da vida silvestre, elaborando unha serie de medidas de protección para plantas e animais, diferenciando nestes últimos as especies estritamente protexidas (Anexo II) das que requiren medidas especiais na súa xestión (Anexo III), incluíndo medios ou métodos non selectivos prohibidos de caza (Anexo IV).

Outro aspecto importante que contempla o Convenio é a conservación de especies migratorias, aludindo á necesaria coordinación internacional. Aínda cando a área do Convenio circunscríbese a Europa, foi unha preocupación dos responsables do Consello de Europa a extensión á fauna africana, onde  inverna unha boa parte da fauna migratoria europea. Senegal foi o primeiro Estado africano que subscribiu o Convenio.

O procedemento de ratificación do Convenio por parte española estivo cheo de conflitos e polémicas, centrándose nas reservas ao mesmo. O Convenio ratificouse en 1986 coa reserva do lobo, estorniño negro, lagarto ocelado, a  víbora ou os  frinxílidos: xílgaro,  verderolo, o liñaceiro común que está na Lista vermella IUCN marcada como en risco e listada no Reino Unido Biodiversity Action Plan como de prioridade e o xirín, que inclúe o Anexo III.

Estrutura

O seguimento e impulso do Convenio corre a cargo do Comité Permanente, que dispón de varios grupos de traballo, por exemplo, os que houbo sobre a conservación da foca monxa, as tartarugas mariñas, o oso pardo, o lince, o lobo, a londra, os  himenópteros, as orquídeas ou, máis recentemente, as aves e as plantas silvestres en xeral.

Funcionamento

O Comité Permanente reúnese anualmente en Estrasburgo.

Os países membros entregan informes bianuais.

Apróbanse Plans de Acción para especies.

O Comité Permanente abre e trata nos plenarios expedientes sobre casos específicos.

Aínda que o lobo foi excluído da lista de especies con protección total, a ratificación do convenio compromete ás autoridades españolas a manter as súas poboacións fóra de perigo e a regular o seu caza. O Consello de Europa, en Estrasburgo, é o organismo internacional que coordina os traballos do Convenio de  Berna e vixía o seu cumprimento.

En relación ao lobo:

O artigo 6 do Convenio estableceu a posibilidade de que cada país asinante adoptase as medidas lexislativas e regulamentarias apropiadas e necesarias para asegurar a conservación particular das especies de fauna silvestre enumeradas no Anexo II.

Prohibiu así para as especies do citado Anexo II:

  1. calquera formas de captura intencionada, de posesión e de morte intencionadas;
  2. a deterioración ou a destrución intencionados dos lugares de reprodución ou das zonas de repouso;
  3. a perturbación intencionada da fauna silvestre, especialmente durante o período de reprodución, crianza e  hibernación, a condición de que a perturbación teña un efecto significativo tendo en conta os obxectivos do presente Convenio.

España ratificou o convenio en 1986 pero coa reserva de sacar ao lobo do Anexo II, incluíndoo no Anexo III (“Especies de fauna protexidas”). 

En 1988 actualizouse a listaxe de especies silvestres que figuran no Convenio Internacional sen efectuar ningunha reserva para o lobo, polo que cabe interpretar que o lobo segue figurando no Anexo II.

No caso que o lobo estivese incluído no anexo III sería aplicable o art. 7 do Convenio de  Berna.

Pero cando se trata da captura ou morte das especies de fauna silvestre enumeradas no Anexo III e nas excepcións do Anexo II sería aplicable o Art. 8:

“Se se trata da captura ou morte das especies de fauna silvestre enumeradas no Anexo III, e nos casos en que se fagan excepcións con arranxo ao artigo 9 no que respecta ás especies enumeradas no Anexo II, as Partes contratantes prohibirán a utilización de todos os medios non selectivos de captura e morte e dos medios que poidan causar localmente a desaparición ou turbar seriamente a tranquilidade das poboacións dunha especie , en particular dos medios enumerados no Anexo IV.

Atopamos as excepcións das especies enumeradas no Anexo II a continuación:
Artigo 9:

1. Se non houber outra solución satisfactoria e a excepción non for en detrimento da supervivencia da poboación interesada, cada Parte contratante poderá facer excepción do disposto nos artigos 4, 5, 6 e 7 e da prohibición de utilización dos medios a que se refire o artígo 8:

  1. en interés da protección da flora e da fauna;
  2. para previr daños importantes nos cultivos, no gando, nos bosques, pesquerías, augas e outras formas de propiedade;
  3. en interés da saúde e da seguridade pública, da seguridade aérea ou en atención a outros intereses públicos prioritarios;
  4. con propósitos de investigación e educación, repoboación e reintroducción, así́ como para a cría de animais domésticos;
  5. para permitir, en condicións estritamente controladas, sobre unha base selectiva e nunha certa medida, a captura, a posesión ou calquera outra explotación razoable de determinados animais e plantas silvestres en pequenas cantidades.

2. As Partes contratantes presentarán ao Comité permanente un informe bienal acerca das excepcións feitas en virtude do párrafo anterior. Devanditos informes deberán especificar:

  1. as poboacións que son obxecto ou foron obxecto de excepcións e, se fose posible, o número de exemplares implicados ;
  2. os medios para dar morte ou capturar autorizados;
  3. as condicións de risco, as circunstancias de tempo e de lugar en que tiveron lugar ditas excepcións;
  4. a autoridade facultada para declarar que concorreron ditas condicións, e facultada para tomar as decisións relativas aos medios que puidesen utilizarse  aos seus límites, e ás persoas encargadas da ejecución;
  5. os controis aplicados.

A Directiva 92/43/CEE (Directiva Hábitats), cataloga ao lobo como “Especie de Interese Comunitario”, é dicir ten por obxecto: “[… contribuír a garantir a conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestres no territorio europeo dos Estados membros…]”.

Define “conservación” como o conxunto de medidas necesarias para manter ou restablecer os hábitats naturais e as poboacións de especies de fauna e flora silvestres nun estado favorable.

Así mesmo, esta consideración trasladada a escala nacional, recae nos estados membros.

A Directiva Hábitats distingue o nivel de protección dentro da Península Ibérica en base ao río Douro.

Lobos ao sur do Douro: incluídos no Anexos II (“especies animais e vexetais de interese comunitario para cuxa conservación é necesario designar zonas especiais de conservación”), e Anexo IV (“especies animais e vexetais de interese comunitario que requiren unha protección estrita”).

Os lobos ao norte do Douro: inclúense no  Anexo V (“especies animais e vexetais de interese comunitario, cuxa recollida na natureza e explotación poden ser obxecto de medidas de xestión”).

Debemos deternos no termo “xestión” e valorar se se utiliza como sinónimo de caza no estado español a fin de xustificar permisos de caza.

A Lei 42/2007 de Patrimonio Natural e da Biodiversidade crea a Listaxe de Especies Silvestres en Réxime de Protección Especial onde desde xuño de 2019, todos os lobos situados ao sur do Douro están incluídos nesa “Listaxe” como corresponde aos mínimos de cobertura legal de ámbito nacional proporcionados polos Directiva Hábitats (que non fala de categorías nacionais de protección).

Pero con todo, os lobos que se atopan en calquera outra zona do estado carecen desa mínima cobertura legal de carácter especial no ámbito nacional.

O artigo 56 da Lei 42/2007 de Patrimonio Natural e da Biodiversidade establece dita consideración para todas as especies amparadas por tratados e convenios internacionais, como o de  Berna, ratificado por España, polo que en caso de non ter dita consideración estariamos ante un incumprimento flagrante das obrigacións derivadas do Convenio de  Berna, e da subseguinte Directiva Hábitats 92/43/CEE, en relación a unha especie protexida e de interese comunitario como o lobo.

O lobo non está incluído no Catálogo Nacional de Especies Ameazadas en ningunha das  categorías recollidas no referido Catálogo (en concreto, nas duas existentes: “En Perigo de Extinción” e “Vulnerable”), aspecto que resulta totalmente cuestionable, tendo en conta o principio de transposición lexislativa, como o de “Non regresión do dereito ambiental”.

Un dato científico a destacar é que a caza do lobo en España, non consegue diminuír a conflitividade cos gandeiros senón todo o contrario xa que ao  desestructurarse grupos familiares, os individuos restantes vense obrigados a atacar a presas máis fáciles como o gando.

Que debería facer a Xunta de Galicia no tocante á protección do Lobo?

  • Incrementar a vixiancia e control por parte das forzas e corpos de seguridade do estado e das administracións públicas.
  • Prohibir a súa caza e refundir ou unificar as leis de caza das diferentes comunidades autónomas.
  • Que a conservación do lobo esté baseada en criterios científicos, na  etoloxía e comportamento da especie.

O Decreto 284/2001, do 11 de outubro, polo que se aproba o Regulamento de caza de Galicia, inclúe no seu anexo IV ao lobo entre as especies  cazables no territorio da nosa comunidade autónoma. Non obstante o anterior, desde hai varios anos a orde anual que fixa os períodos hábiles de caza só autoriza a caza do lobo despois de constatar fidedignamente a existencia de danos e con plenas garantías de conservación da poboación desta especie.

Na actualidade, a xestión dos danos ocasionados polos lobos á gandería ten a súa base legal na mencionada orde anual pola que se determinan as épocas hábiles de caza, que regula a caza por danos producidos polas especies cinexéticas e en ordénelas anuais nas que se establecen axudas económicas para previr e paliar os danos producidos polo lobo.

Zonas de xestión do lobo

1. Atendendo aos criterios de zonificación definidos e asumindo que a probabilidade de danos é maior nas zonas de alta densidade de lobos onde hai máis abundancia de gando, establécense tres zonas de xestión, denominadas zona 1, zona 2 e zona 3.

a) Zona 1.

É a zona prioritaria á hora de aplicar e fomentar as medidas de prevención dos danos producidos polo lobo. A Administración poderá realizar nesta zona unha planificación para controlar a poboación de lobo, despois dunha avaliación técnica dos danos sobre a cabana gandeira, da adopción de medidas preventivas, do grao de conflitividade social e do estado poboacional do lobo, que deberá ser obxecto de seguimento. Poderanse realizar ademais controis puntuais non previstos na planificación a solicitude das persoas afectadas polos ataques do lobo, no caso de danos recorrentes e tendo en conta os criterios establecidos a tal fin.

b) Zona 2.

Nesta zona as persoas interesadas poderán solicitar, no caso de danos recorrentes ao gando, a realización de maneira puntual de controis poboacionais, que deberán ser debidamente autorizados tras unha avaliación técnica dos danos sobre a cabana gandeira, da posibilidade de mitigalos con medidas preventivas, do grao de conflitividade social e do estado poboacional do lobo.

c) Zona 3.

Non se autorizarán controis salvo casos excepcionais que terán que estar especialmente xustificados.

O Plan de xestión do lobo en Galicia

O 20 de xaneiro de 2009 publicábase no DOG o Decreto 297/2008,  do 30 de decembro, polo que se aprobaba o Plan de xestión do lobo en Galicia.

A finalidade do Plan de xestión do lobo en Galicia é garantir a viabilidade desta especie no noso territorio, mantendo unha poboación estable do lobo en Galicia e ao mesmo tempo compatibilizar a súa existencia coa da gandería extensiva e coa viabilidade económica das explotacións agropecuarias, adoptando medidas preventivas e establecendo liñas de axudas para paliar os danos causados por esta especie, así como poñer en valor a existencia do lobo e convertela nun elemento que fomente o desenvolvemento rural e turístico das zonas onde se atopa presente esta especie.

O Plan de xestión do lobo en Galicia persegue os seguintes obxectivos:

a) Establecer as medidas e actuacións que permitan manter unha poboación viable de lobos dentro dun marco de coexistencia co mundo rural e compatible coas actividades agropecuarias, que contribúan á conservación da poboación ibérica.

b) Manter unha poboación estable e continua de lobos, similar á actual, independentemente das  fluctuaciones naturais que poden producirse a curto prazo, e desenvolver os mecanismos para o seu seguimento e estudo.

c) Minimizar a conflitividade xerada polos danos que ocasionan os lobos sobre a cabana gandeira mediante incentivos económicos e asesoramento técnico adecuado para a aplicación de métodos de prevención de danos.

d) Establecer propostas e fomentar actuacións nas que se recoñeza ao lobo como un recurso económico que pode mellorar as condicións socioeconómicas das poboacións locais, tales como actividades turísticas e a recuperación do patrimonio cultural.

e) Desenvolver programas e actuacións ao obxecto de aumentar o coñecemento e a tolerancia dos distintos sectores da sociedade cara ao lobo.

f) Establecer un sistema de participación social no que todos os sectores relacionados directamente coa xestión do lobo asuman a súa corresponsabilidade na xestión e conservación da especie.

g) Iniciar o procedemento de inclusión da especie no Catálogo de Especies Ameazadas.

De todo o anterior conclúese que a xestión do lobo xira sempre ao redor da súa conservación e a estabilidade da especie no territorio, adoptando todas as medidas necesarias para manter ou restablecer os hábitats naturais e as poboacións de especies de fauna e flora silvestres nun estado sempre favorable e evitando en todo caso a deterioración dos seus hábitats e calquer risco que poña en perigo a conservación da especie.

Galería

As escopetas suman máis cós criterios científicos, na matanza do lobo autorizada pola Xunta de Galicia para mañá domingo, no municipio de Xove (Lugo)

A Dirección Xeral de Patrimonio Natural da Xunta de Galicia, que xestiona Belén do Campo e a consellería de Medio Ambiente que dirixe Ángeles Vázquez, guíanse por criterios populistas e apártanse dos informes técnicos e científicos, para autorizar a cacería do lobo na xornada de mañá domingo en Xove (Lugo).

Así a Dirección Xeral de Patrimonio Natural autoriza a cacería, actuando en contra dos criterios científicos e dos informes técnicos do propio servizo de Patrimonio Natural, que constata a ausencia total de medidas preventivas, pese a que os danos lévanse producindo dende hai máis dun ano.

A responsable da conservación do patrimonio natural, a directora Belén do Campo contradí ademais o Plan de Xestión do Lobo, segundo o cal Xove atópase na Zona 3, establecendo como criterios necesarios para autorizar a caza do lobo a existencia de medidas de prevención; e en todo caso, o encargado de abater un exemplar sería o persoal da Consellería, nunca cazadores.

O 7 de agosto de 2019 e de novo o 18 de xuño deste 2020, as entidades ambientais Rebinxe e Grupo Lobo Galicia informan por rexistro nun informe científico-técnico da situación do grupo familiar de lobos establecido dende hai tempo na zona, advertindo ademais da desprotección das reses de gando menor e recomendando unha serie de medidas preventivas sinxelas e de baixo custo para implementar de urxencia e facilitar así a coexistencia co lobo.

Se ben se entende o dano que produce aos propietarios dos animais, sen embargo a administración debe velar polos intereses xerais, garantindo a conservación da especie e ao mesmo tempo dotando de axudas e información aos gandeiros/as da zona. Non obstante, a Consellería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia responde coa indiferencia e o silencio como resposta. Débelle de parecer que as escopetas suman máis cós criterios científicos.

Diversas asociacións ecoloxistas como Ecoloxistas en Acción Galiza e Lugo, Adega, Petón do Lobo, Ouriol do Anllóns, Cova Crea, o Comité pola Defensa das Rías Altas e outras, solicitaron tanto ao Seprona como a Fiscalía de Medio Ambiente de Lugo e á propia Consellería a suspensión inmediata da matanza prevista.

En pleno século  XXI a sociedade humana conta cos mecanismos necesarios para protexer ao gando, sen matar a un depredador apical indispensable para o control natural de especies, como o xabaril. Matar lobos non é a solución.

Mañá a Xunta de Galicia permitirá unha batida de caza que tratará de asasinar un lobo contravindo a propia normativa de “xestión” da especie en Galicia. Non existe estudo científico que diga que matar lobos axuda a nada.

Egg2uJtVgAcAzLD
Imaxe de Grupo Lobo e Rebinxe

Galería

A inactividade e responsabilidade dá Xunta de Galicia diante dá expansión incontrolada dos eucaliptos na Rede Natura

Agóchase un delito ecolóxico continuado detrás da expansión incontrolada do eucalipto na Rede Natura?

A Directiva 92/43/CEE do Consello, do 21 de maio de 1992, relativa á conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestre, creou unha rede ecolóxica europea denominada Natura 2000, que constitúe un instrumento fundamental da política da Unión Europea en materia de conservación da biodiversidade. A Rede Natura 2000 está composta polos lugares de importancia comunitaria (en diante, LIC) ata a súa transformación en zonas especiais de conservación (en diante, ZEC), polas ditas ZEC e polas zonas de especial protección para as aves (en diante, ZEPA).

Mediante o Decreto 37/2014, do 27 de marzo, polo que se declaran zonas especiais de conservación os lugares de importancia comunitaria de Galicia e se aproba o Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia declaráronse ZEC os 59 LIC existentes en Galicia e aprobouse o seu correspondente instrumento de xestión. O Plan director da Rede Natura 2000 inclúe os obxectivos de conservación dos lugares e as medidas apropiadas para mantelos nun estado de conservación favorable. Para isto, o plan clasifica as ZEC e ZEPA en tres grupos de tipoloxía afín: a) área litoral, b) humidais e corredores fluviais e c) área de montaña, agrupando os obxectivos e medidas propostas en distintas prioridades para cada un destes grupos.

Concretamente, o seu artigo 57.3 regula que as superficies arborizadas que, no momento da entrada en vigor do plan, estean poboadas con especies forestais alóctonas poderán seguir sendo explotadas en sucesivas quendas sempre e cando non se realicen cambios de especie, salvo cando os ditos cambios supoñan unha transformación de eucaliptais en piñeirais ou cando, tras a súa rexeneración, se creen masas de frondosas do anexo I da Lei 7/2012, do 28 de xuño, de montes. As ditas masas poderán ser rexeneradas de forma natural ou mediante unha repoboación.

Aínda que o mantemento do eucalipto está permitido naqueles terreos onde exista, o Plan director recolle en diferentes puntos do seu articulado recomendacións para o seu cambio. Así, no seu artigo 65 establécese como directriz para a zona I ou área de protección que se fomentará a conservación e recuperación do bosque natural, substituíndo as formacións existentes de especies alóctonas por formacións nativas. Esta premisa recóllese, así mesmo, nas directrices da área de conservación (zona II).

Tamén o seu artigo 14.1 recolle dentro dos obxectivos para as áreas de montaña das ZEC o de potenciar a conectividade ecolóxica das ditas áreas co fin de previr a perda de biodiversidade, facilitar o intercambio xenético e o desprazamento das especies da fauna e flora e, máis concretamente, mellorar a conectividade e permeabilidade dos hábitats boscosos, establecendo mecanismos para reducir a súa fragmentación.

Por outra banda, os complexos de turbeiras e queirogais húmidos presentan unha grande importancia ecolóxica e desempeñan un papel importante na mitigación do cambio climático ao seren considerados como un dos maiores reservorios de carbono, por absorber e almacenar biomasa forestal.

Estes hábitats son os que máis sufriron os efectos negativos das actividades humanas a través dos distintos aproveitamentos, entre eles as plantacións forestais.

O Plan director da Rede Natura 2000 establece no seu artigo 44.2, entre os obxectivos de conservación, o fomento do mantemento dun estado de conservación favorable das turbeiras de cobertoira, turbeiras altas e matogueiras húmidas. No punto 3.d) establece como actuación susceptible de xerar un estado de conservación favorable destes hábitats a súa restauración nas zonas onde foron degradados debido ás plantacións forestais.

A Directiva 92/43/CEE do Consello, do 21 de maio de 1992, relativa á conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestres establece expresamente no seu artigo 2.2:

“As medidas que se adopten en virtude da presente Directiva terán como finalidade o mantemento ou o restablecemento, nun estado de conservación favorable, dos hábitats naturais e das especies silvestres da fauna e da flora de interese comunitario”.

É evidente que o obxectivo dá Directiva  é a conservación ou  restablemento en  condicións favorables dos hábitats que tutela. En absoluto permite a  deterioración  destes, tal e como está a suceder por  exemplo  coas Fragas do Eume, afectadas  pola expansión incontrolada  do eucalipto,  ao igual que  moitos  outros  espazos  naturais.

O Plan director da Rede Natura 2000 inclúe os obxectivos e medidas de conservación dos lugares aos que afecta. Aínda que o mantemento do eucalipto está permitido naqueles terreos onde exista, o Plan Director recolle en diferentes puntos das súas articulado recomendacións para o seu cambio. Así, no seu artigo 65 establécese como directriz para a zona I, ou área de protección, que se fomentará a conservación e recuperación do bosque natural, substituíndo as formacións existentes de especies alóctonas por formacións nativas. Esta premisa recóllese, así mesmo, nas directrices da área de conservación. Tamén o seu artigo 14.1, recolle dentro dos obxectivos para as áreas de montaña das  ZEC o de potenciar a conectividade ecolóxica das devanditas áreas a fin de previr a perda de biodiversidade, facilitar o intercambio xenético e o desprazamento das especies da fauna e flora e, máis concretamente, mellorar a conectividade e permeabilidade dos hábitats  boscosos, establecendo mecanismos para reducir a súa fragmentación.

manchea arcolitos

O eucalipto é considerado como especie exótica pero non como especie invasora ou especie con potencial invasor, o que fai que actualmente non se tome ningunha medida para a súa limitación.

As políticas de actuación vixentes en Galicia, manifestadas nun extraordinario desleixo das funcións por parte dos órganos competentes da Xunta de Galicia, fomentan na práctica o monocultivo forestal de eucaliptais. Por iso, cumpriría tomar diversas medidas para a súa limitación e  cumprir a normativa europea.

Por outra banda, resulta cando menos chamativo que non se cuestionara a ilegalidade do regulamento do Plan Director da Rede Natura 2000, cando de facto sobrarían as razóns para facelo, en tanto que non responde os obxectivos da Directiva europea 92/43/CEE do Consello, do 21 de maio de 1992, relativa á conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestre.

A isto hai que engadir o papel dos medios de comunicación, case sempre máis interesados en transmitir unha idea sensacionalista do eucalipto, como árbore vertebradora da economía do rural galego  e un dos alicerces da industria, que de presentar a información de tal modo que motive  á reflexión. Estas campañas mediáticas e persuasivas en defensa de determinados intereses, en boa medida non cumpren o deber de veracidade e contraste que obriga a medios e xornalistas.

O eucalipto ten gran capacidade para dispersarse e invadir outro tipo de bosques. As súas sementes son pequenas o que facilita que o aire as desprace con facilidade e as súas grandes raíces logran absorber máis auga que as outras especies arbóreas e eliminan aos seus competidores. Nas  fragas, o eucalipto está  fragmentando o bosque autóctono que logrou resistir. É grave porque os bosques albergan máis especies que, ao ter que vivir nunha superficie cada vez máis pequena,  atopan máis dificultades.

A planificación forestal galega

O Plan Forestal galego foi elaborado no ano 1992. De acordo co artigo 72 da Lei de montes de Galicia, o Plan forestal é o instrumento básico para o deseño e a execución da política forestal galega, e terá a consideración de programa coordinado de actuación, onde se avalía a situación do monte galego e fíxanse as directrices e programas de actuación da política forestal de Galicia, así como os mecanismos de seguimento e avaliación necesarios para o seu cumprimento.

Elaborouse ademais un novo Plan Forestal pola Xunta de Galicia porque o do ano 1992, a pesar da revisión, quedara obsoleto para as necesidades actuais do sector. Este novo Plan Forestal non chegou a aprobarse nunca desde o ano da súa elaboración (2012).  Por outra banda, Consello Forestal de Galicia acordou a súa primeira revisión o 21 de maio de 2014.

Resulta paradoxal que o actual Plan Forestal galego teña máis de 25 anos e que o novo non se aprobase. 

O plan forestal contén un cadro coas previsións a corenta anos, onde se dispón que a previsión da especie Eucalyptus  Globulus no ano 2032 é que ocupará un terreo de 245.654 hectáreas. Con todo, no ano 2013, a superficie total de  Eucalyptus en Galicia en masas puras e mixtas era de 453.916 hectáreas, é dicir, unha cantidade que 19 anos antes da previsión realizada nun inicio polo Plan Forestal galego, case duplica a cantidade aproximada establecida para o ano 2032. Así mesmo, estudando os Inventarios Forestais Nacionais I, II, III, IV pódese constatar o avance do eucalipto na Comunidade Autónoma Galega nos últimos 40 anos, pasando dunha superficie recoñecida de 131.181 hectáreas en 1972 ás actuais 425.000.

arcolito arreo

A Constitución española e o dereito a un medio ambiente adecuado

O artigo 45 da Constitución española indica que:

“1. Todos teñen o dereito para gozar dun medio ambiente adecuado para o desenvolvemento da persoa, así como o deber de conservalo

2. Os poderes públicos velarán pola utilización racional de todos os recursos naturais, co fin de protexer e mellorar a calidade de vida e defender e restaurar o medio ambiente, apoiándose na indispensable solidariedade colectiva”.

Por outra banda, o artigo 53.3 do texto constitucional establece que estes “principios” (entre os que se atopa o dereito a gozar dun medio ambiente adecuado) informarán a lexislación positiva, a práctica xudicial e a actuación dos poderes públicos na materia. Con todo, non está incluída dita materia a desenvolvemento a través de Lei Orgánica (artigo 81 CE), carecendo tamén de control preferente e sumario e non sendo susceptibles de acceso ao recurso de amparo fronte ao Tribunal Constitucional. Iso non quere dicir que estes principios non teñan ningún valor, pois tal e como sinala o Tribunal Constitucional na súa sentenza do 4 de novembro de 1982: “impide considerar a tales principios como normas sen contido e que obriga a telos presentes na interpretación tanto das restantes normas constitucionais como das leis”.

O Comité Científico de Flora e Fauna Silvestres

O Comité Científico de Flora e Fauna Silvestres é un órgano consultivo adscrito ao Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente (actual Ministerio para a Transición Ecolóxica). Unha das súas funcións é coordinar as actuacións relativas á conservación de especies de flora e fauna silvestres a nivel estatal, formando parte dos órganos consultivos, regulados no artigo 7 da Lei 40/2015, do 1 de outubro, de Réxime Xurídico do Sector Público.

O Comité Científico foi creado a través do Real Decreto 139/2011, do 4 de febreiro, para o desenvolvemento da Listaxe de Especies Silvestres en Réxime de Protección especial e do Catálogo español de Especies ameazadas, máis concretamente co seu artigo 7, onde se regula que “para asistir ao Comité de Flora e Fauna Silvestres en relación ao anterior artigo e noutras materias relativas a este real decreto, establecerase un comité científico como órgano consultivo da Dirección Xeral e das comunidades autónomas, cando estas así o soliciten”.

O Comité de Flora e Fauna Silvestres é un órgano meramente consultivo e que, por tanto, os seus informes cumpren co labor de asesoramento xurídico, non tendo o carácter de vinculantes, o Goberno poderá separarse da orde do procedemento administrativo seguido sempre que fundamente adecuadamente a súa decisión.

Nos anos 2012 e 2017, este órgano consultivo pronúnciase sobre o carácter invasor do eucalipto a través de dous ditames, que son coincidentes ao sinalar a capacidade expansiva da especie  Eucalyptus, así como o seu carácter invasor.

No Ditame CC 02/2012, concretamente no punto 3 (“Resumo do Ditame”), atópase a seguinte reflexión:

“A especie exótica  Eucalyptus  Nitens considérase  naturalizada no noso territorio, en fase de expansión, e moi perigosa debido ao seu carácter invasor, pola súa capacidade de dispersión e transformación do medio que habita, bloqueando o funcionamento do ecosistema. Debido ás características fisiolóxicas do E.  Nitens, máis resistente ao frío que outras especies xa consideradas invasoras no noso territorio como E.  Globulus”.

Posteriormente abordarase esta cuestión noutro Ditame, o CC 30/2017, concluíndo que:

“…constatando cos datos científicos dispoñibles o carácter invasor das especies de  Eucalyptus  naturalizadas no noso país, conclúese que se debería incluír no Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras (…) a todas estas especies: Eucalyptus  Calmaldulensis, E.  Globulus, E.  Gomphocephala, E.  Gunii, E.  Nitens e E.  Sideroxylon, así como, calquera outra especie deste xénero cuxo destino sexa a explotación forestal, debido ao alto risco de invasión por estas especies, consecuencia das súas características biolóxicas, fisiolóxicas e ecolóxicas”.

arcolito

O papel da Audiencia Nacional

A Audiencia Nacional maniféstase en relación con esta cuestión na sentenza 300/2015, do 10 de xullo, sobre o carácter invasor da especie  Eucalyptus  Nitens. Esta sentenza ten lugar tras o feito de que o concello de Teo aprobase en sesión plenaria a decisión de solicitar ao Ministerio de Medio Ambiente a petición de que se incluíse ao eucalipto no 12 do  RD 139/2011, do 4 de febreiro, para o desenvolvemento da Listaxe de Especies Silvestres en Réxime de Protección especial e do Catálogo español de Especies ameazadas. Esta decisión foi apoiada por outros concellos, tales como O Carballiño, Poio, Bueu, Vilagarcía, Cangas, Cuntis, Barro, Sober e Pobra de  Bollón, así como pola Deputación de Pontevedra.

A Audiencia Nacional establece respecto diso que:

“…o feito de que a especie  Eucalyptus  Nitens non estea incluída como especie invasora no catálogo aprobado no  RD 1628/2011, non implica que a Administración titular do dominio público marítimo ou terrestre cuxa protección e tutela ten encomendada e en aras precisamente da devandita protección, non poida limitar o uso da concesión, prohibindo a citada especie vexetal de gran capacidade invasora”.

E indica ademais:

“…constatada pola evidencia científica dispoñible, a naturalización da especie exótica  Eucalyptus  Nitens no noso territorio, dadas as características biolóxicas e fisiolóxicas similares a outras especies  Eucalyptus, en relación coa súa capacidade invasora, e en particular a maior resistencia ao frío do E.  Nitens, concluímos que o E.  Nitens é unha especie exótica  naturalizada e en expansión, con alto risco de invasión e moi perigosa para o mantemento da biodiversidade e a funcionalidade dos ecosistemas”.

Sen embargo, tanto os dous informes do órgano consultivo como a referida sentenza, non resultaron suficientes para incluir ao eucalipto como especie exótica invasora.

Que fixo a Xunta de Galicia para dar cumprimento á Directiva 92/43/CEE  do  Consello,  do 21 de  maio de 1992, relativa  á conservación dous hábitats  naturais e dá fauna e flora silvestre e  reducir a presenza do eucalipto na Rede Natura?

No DOG Núm. 70 do 11 de abril de 2018 publicouse a Orde do 3 de abril de 2018  pola que se establecían  as bases reguladoras e a convocatoria para ou ano 2018 dás  axudas para ou  pagamento por compromisos  silvoambientais e climáticos e de conservación de bosques, cofinanciadas  co Fondo Europeo Agrícola de  Desenvolvemento Rural ( Feader) non marco  do Programa de  desenvolvemento rural (PDR) de Galicia 2014-2020.

Segundo o texto dá  Orde o que se pretendía con estas  axudas era dar  resposta  ao Plan director dá  Rede Natura 2000 e mellorar ou estado de conservación de hábitats  do anexo I dá  Lei 42/2007,  do 13 de  decembro,  do patrimonio natural e dá  biodiversidade.

Foi esta medida suficiente?

Á vista está que  non. A expansión  do eucalipto  pola  Rede Natura está arestora e sen  dúbida algunha  fóra de todo control gobernamental.

É posible a impugnación da inactividade material da administración en relación á expansión incontrolada do eucalipto na Rede Natura?

A Lei 29/1998, do 13 de xullo, reguladora da xurisdición contencioso-administrativa contempla a admisibilidade de recurso xudicial contra a inactividade da Administración, dispoñendo que cando a Administración, en virtude dunha disposición xeral que non precise de actos de aplicación ou en virtude dun acto, contrato ou convenio administrativo, estea obrigada a realizar unha prestación concreta en favor dunha ou varias persoas determinadas, quen tivese dereito a ela poden reclamar da Administración o cumprimento da devandita obrigación. Se no prazo de tres meses desde a data da reclamación, a Administración non dese cumprimento ao solicitado ou non chegase a un acordo cos interesados, estes poden deducir recurso contencioso-administrativo contra a inactividade da Administración. Ademais cando a Administración non execute os seus actos firmes poderán as afectadas solicitar a súa execución, e se esta non se produce no prazo dun mes desde tal petición, poderase formular recurso contencioso-administrativo, que se tramitará polo procedemento abreviado.

De acordo co fundamento revisor da xurisdición contencioso-administrativa, cando a Administración non dita un acto é necesario provocalo, para  platear recurso contra a inactividade formal, se esta persiste.

Hai que ter en conta que a inactividade material da Administración só é  impugnable cando deriva de determinados actos ou negocios (disposicións xerais, actos administrativos, contratos ou convenios). Atopámonos ante inactividade administrativa cando a Administración non actúa cando debe de actuar, ou dito doutra maneira, cando estando obrigada por unha disposición legal, acto, contrato ou por calquera outro medio admitido en dereito, a unha determinada prestación de dar ou facer, fai caso omiso da mesma.

Para que a inactividade sexa  impugnable é preciso que se cumpran os varios requisitos:

  • A concorrencia dunha ausencia de actividade material
  • A existencia dunha obrigación baseada nun título de carácter incuestionable.

A Lei esixe que a actividade se refira a persoas determinadas.Debe existir unha prestación concreta en favor dunha ou varias persoas, por iso carecen de posibilidade de recorrer quen non sexan titulares dun dereito á prestación, nin sequera están lexitimados os titulares de meros intereses individuais ou colectivos lexítimos.

Por outra banda, é necesario que a obrigación de actuar xurda, de modo incuestionable, dun título, que pode ser por exemplo unha disposición xeral que non requira actos de aplicación, pois pola contra, o interesado tería que esperar a que estes se producisen ou ben instalos el mesmo, nese caso, a impugnación articularíase mediante o procedemento para seguir en caso de silencio administrativo.

Como queira que unha interpretación ríxida desta hipótese conduciría á súa práctica inaplicación, dado que apenas existen casos en que a disposición identifique os destinatarios. O suposto debe interpretarse con criterio amplo, abarcando todos os casos en que a disposición xeral non deixe marxe de apreciación.

A inactividade da Administración como obxecto do proceso contencioso-administrativo, xa sexa xeral ou especial, non pode ser entendida senón no concepto técnico xurídico establecido na  LXCA, que non se refire a calquera dilación ou atraso ou omisión no actuar da Administración, por máis que coloquialmente poida ser entendido isto tamén como «inactividade», senón estritamente ao suposto no que a Administración está obrigada a realizar unha prestación concreta a favor de persoa determinada en virtude de disposición xeral que non precisa de actos de aplicación, contrato ou convenio, ou ao suposto de  inejecución de actos firmes.

Para que poida prosperar a pretensión por inactividade necesítase que a disposición xeral invocada sexa constitutiva dunha obrigación, cun contido  prestacional concreto e determinado, non necesitado de ulterior especificación e que, ademais, o titular da pretensión sexa á súa vez acredor daquela prestación á que vén obrigada a Administración.

O control xurisdicional da inactividade administrativa non é posible cando exista unha certa marxe de actuación ou apreciación pola Administración, xa que aos tribunais corresponde controlar se a Administración fixo un uso correcto das súas facultades, pero non o substituír os seus criterios nin decisións.

O control xurisdicional previsto na LXCA non permite que os órganos xudiciais substitúan á Administración en aspectos da súa actividade non regulados polo Dereito, incluída a  discrecionalidade no tempo dunha decisión ou dunha actuación material, nin lles faculta para traducir en mandatos precisos as xenéricas e indeterminadas habilitacións ou obrigacións legais de creación de servizos ou realización de actividades, pois en tal caso estarían a invadir as funcións propias daquela; non podendo, en fin, o recurso contencioso-administrativo, pola súa natureza, poñer remedio a todos os casos de indolencia, lentitude e ineficacia administrativas, senón tan só garantir o exacto cumprimento da legalidade, habendo de estenderse a exclusión do control non só aos indicados supostos de  discrecionalidad, senón tamén aos casos de aplicación de conceptos xurídicos indeterminados, debido a que na LCXA requírese o dereito para esixir unha prestación concreta.

eucalipto

A responsabilidade penal: delitos contra os recursos naturais e o medio ambiente. Agóchase un delito ecolóxico continuado detrás da expansión incontrolada do eucalipto na Rede Natura?

Normativa a aplicar:

  • Artigo 45 da Constitución española.
  • A Lei 26/2007 do 23 de outubro sobre Responsabilidade Ambiental, modificada por Lei 11/2014, do 3 de xullo.
  • Código penal, no Capítulo III do Título XVI, regula os chamados delitos contra os recursos naturais e o medio ambiente, artigos 325 a 331. Tamén no Capítulo IV, dos delitos relativos á protección da flora, a fauna e animais domésticos. A L. O. 5/2010, do 23 de decembro, modificou o contido dalgún deses artigos ao incorporar á lexislación penal española os supostos previstos na Directiva 2008/99/CE do 19 de novembro, relativa á protección do medio ambiente a través do Dereito Penal.

O Tribunal Supremo, Sala Segunda en sentenza de data 11 de febreiro de 2013, establece que “estes delitos constitúen unha norma parcialmente en branco que se complementa coas disposicións normativas ou regulamentarias aplicables ao caso concreto… A análise dos requisitos esixibles no apartado 1 do art. 325 do Código penal, tipo básico nestas infraccións, vén recollido na doutrina desta Sala (STS 81/2008 do 13 de febreiro, entre outras) que destaca os seguintes:

1º) En primeiro lugar, un requisito de natureza obxectiva, unha conduta, que por esixencias típicas descritivas ha de consistir na provocación ou realización directa ou indirecta, dalgunha das actividades aludidas no precepto (emisións, verteduras, extraccións ou escavacións,  aterramientos, residuos, vibracións, inxeccións ou depósitos), realizadas sobre algún dos elementos do medio físico tamén enumerados (atmosfera, chan, subsolo, ou augas terrestres, mariñas ou subterráneas).

2º) En segundo lugar, un elemento normativo, a infracción dunha norma extrapenal, igualmente esixido de maneira explícita en forma de contravención dalgunha das leis ou disposicións normativas reguladoras daquel tipo de actividades.

3º) E, en terceiro lugar, un resultado que consiste na creación dunha situación de perigo grave para o ben xurídico protexido. (STS 481/2008, do 30 de decembro).

A protección do medio ambiente constitúe un ben xurídico autónomo que se tutela penalmente en por si, descrito no Código como “equilibrio dos sistemas naturais” e que pasou a formar parte do acervo de valores comunmente aceptados pola nosa sociedade. Ha de lembrarse que o medio ambiente é un dos poucos bens xurídicos que a Constitución expresamente menciona como obxecto de protección ou tutela penal. O artigo 45 da Constitución dispón que deberán establecerse “sancións penais ou, no seu caso, administrativas, así como a obrigación de reparar o dano causado” para quen realice condutas  atentatorias do medio ambiente. Recoñécese, por tanto, a nivel constitucional, a tripla fronte de protección do medio ambiente: civil, penal e administrativo. A protección xurídica do medio ambiente ha de facerse combinando medidas administrativas con medidas penais…”.

A deterioración irreversible ou catastrófica dos ecosistemas derivado da expansión incontrolada do eucalipto: elemento chave para a tipificación penal

O Tribunal Supremo en sentenza de data 13 de febreiro de 2008 establece que non basta a contravención da normativa administrativa para poder aplicalo, senón tamén algo máis: que a conduta sexa potencialmente perigosa. O art. 325 esixe como elemento de tipicidade, a gravidade do perigo a que se somete ao equilibrio dos sistemas naturais, ou no seu caso, á saúde das persoas. O tipo penal, como tipo de perigo, non require a comprobación da causalidade do dano, senón o carácter perigoso dos feitos. O grave risco alcánzase porque produce ou pode producir importantes consecuencias nocivas, o que virá determinado polas probas periciais que contraditoriamente practicadas, expoñan a realidade da gravidade do risco ocasionado. Para a determinación da potencialidade do risco e a súa cualificación de grave ha de atenderse, en primeiro lugar á probabilidade da concreción do risco, de maneira que si leste é altamente improbable, non se encherá a tipicidade do delito. En segundo termo ha de estarse á medición do risco, de maneira que se este afectase de forma non relevante ao ben xurídico, tampouco se enchería a tipicidade.

O delito é de risco non require a efectiva produción dun efectivo dano ecolóxico, pois a pretensión da norma é adiantar a barreira de protección a un momento anterior á produción do resultado, isto é a probabilidade da produción do resultado. En definitiva, son as periciais as probas fundamentais en orde á acreditación da gravidade do risco.

A proba pericial é relevante para a determinación do delito ambiental

O Tribunal Supremo en materia delito ecolóxico establece que os tribunais só poderán apartarse  das conclusións das probas periciais cando existan razóns obxectivas e razoando os motivos, xa que os seus informes gozan da presunción de imparcialidade dos informes emitidos por organismos oficiais.

A solución: o papel dá  cidadanía activa e o desenvolvemento dá conciencia ambiental

A cidadanía activa é un concepto que se aplica a todas aquelas persoas que integran unha comunidade e que despregan un comportamento comprometido con todo aquilo que acontece na mesma.

Aquelas comunidades que contan cunha preponderancia de cidadanía activa tenden a funcionar mellor que aquelas que se atopan envorcadas cara ao individual, porque xustamente promoven a solidariedade, preocúpanse polo outra persoa, porqué estea mellor e non se deteñen nos éxitos persoais senón no ben común de todas as que a compoñen.

A cidadanía activa nada ten que ver coa adopción dunha actitude pasiva senón moi pola contra, hai un compromiso concreto de participar con voz e voto en todo canto sucede e demanda un cambio. Na cidadanía activa non se espera a que outra persoa modifique o estado de cousas e propoña algo mellor senón que se preocupa e procura logralo per se.

As Brigadas  Deseucaliptizadoras: un  exemplo de  cidadanía activa

As brigadas  deseucaliptizadoras  promoven  accións de restauración ambiental en áreas con valores  ambientais degradados  ou  ameazados  pola  eucaliptización estando  abertas  á participación de  persoas voluntarias e titulares de parcelas de monte.

Véxase: http://verdegaia.org/brigadas/como-participar

Galería

Que normativa protexe ás carballeiras e aos soutos galegos “bosques antigos” (ancient woods)?

O bosque galego sufriu unha importante recesión territorial nos últimos anos, sendo cada vez máis escasa a existencia de bosques formados por especies nativas que manteñan unha estrutura e biodiversidade próxima á naturalidade, e/ou que estean conformados por espécimes lonxevos ou simplemente que se correspondan con masas que persistiron como tales dende hai máis de 250 ou 500 anos.

Estes tipos de bosques son identificados internacionalmente como “bosques antigos” (ancient woods) e son obxecto de medidas de conservación e protección específicas.

En Galicia non existe unha protección específica para este tipo de formacións e, ano tras ano, prodúcese a perda ou degradación de bosques antigos de gran valor ambiental e cultural. A case totalidade dos bosques nativos de Galicia correspóndese con hábitats de interese comunitario, a protección da cal, tanto dentro da Rede Natura 2000 como no resto do territorio, vén derivada, entre outras, polo artigo 46 da Lei 42/2007, do patrimonio natural e da biodiversidade.

Pero esta protección así como a derivada doutras normativas autonómicas e estatais non resultan suficientemente efectivas para deter a perda de bosques nativos, especialmente de bosques de ribeira, carballeiras e bosques de encostas.

IMG_20200808_153636
Carballeira de Sta. Mariña do Remuíño, en Corcoesto, AEIP Val fluvial do Lourido

Hai áreas de Galicia nas que existe unha importante superficie de bosques nativos, representados por facies de carballeiras climácicas (Quercus robur, Quercus pyrenaica, Quercus suber), así como de soutos de Castanea sativa. Bosques que se corresponden con distintos tipos de hábitats de interese comunitario (Anexo I da Directiva 92/43/CEE e da Lei 42/2007) e que, en moitos casos, cumpren os criterios esixidos para os designados como “bosques antigos”.

Existen tamén hábitats comunitarios non prioritarios (pero tamén sometidos a normas de protección que eviten a súa “deterioración”) que, segundo o Manual de Interpretación de los Hábitats de la Unión Europea (EUR-27 2007 e EUR-28 2013) e pola información técnica do Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia (2012), serían definidos como carballeiras galaico-portuguesas con Quercus robur e Quercus pyrenaica (9230) así como Bosques de Castanea sativa (9260).

En Galicia é frecuente identificar os seguintes hábitats de interese comunitario, prioritarios e non prioritarios nas carballeiras e soutos:

  • Ríos, de pisos de planicie a montano con vexetaciónde Ranunculion (3260)
  • Breixeiras secas europeas (4030)
  • Breixeiras húmidas atlánticas de zonas temperadas de Erica ciliaris (4020*)
  • Prados pobres de sega de baixa altitude (6510)
  • Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (91EO*)
  • Carballeiras galaico-portuguesas con Quercus robur e Q. pyrenaica (9230)
  • Bosques de Castanea sativa (9260)
  • Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion (8230)

(Os hábitats prioritarios aparecen indicados con “*“). (Anexo I. Tipos de hábitats naturais de interese comunitario para cuxa conservación é necesario designar zonas especiais de conservación. Interpretación. No “Manual de Interpretación dos Hábitats da Unión Europea”, aprobado polo comité establecido polo artigo 20 (“Comité Hábitats”) e publicado pola Comisión Europea, ofrécense orientacións para a interpretación de cada tipo de hábitat. 

 

En relación cos tipos de hábitats de interese comunitario (non prioritarios) de carácter arbóreo sería pois de aplicación todos os supostos que atendan a protexelos da súa “deterioración” (artigo 46 da Lei 42/2007).

IMG_20200808_153523
Carballeira de Sta. Mariña do Remuíño, en Corcoesto, AEIP Val fluvial do Lourido

Neste sentido, a afección de calquer proxecto industrial ou construtivo, impulsado por promotores particulares ou públicos, sobre os hábitats de carballeiras (9230) e soutos (9260) dá orixe a unha afección moi grave sobre o estado de conservación destas masas, ao provocar a súa redución superficial, a súa fragmentación, alterando a estrutura e as funcións ecolóxicas dun bosque nativo.

Esta redución superficial dos hábitats vese cada día no territorio galego.

  • As omisións frecuentes das avaliacións ambientais (ordinarias e simplificadas)

Entre as omisións máis notorias das avaliacións ambientais atópase a relativa a dous tipos de hábitats de interese comunitario: carballeiras galaico-portuguesas con Quercus robur e Q. pyrenaica (9230), e bosques de Castanea sativa (9260). Hábitats que son doadamente recoñecibles e que a súa identificación non mostra ningún problema en relación cos criterios establecidos no Manual de Interpretación de los Hábitats de la Unión Europea e nos documentos técnicos do Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia. Os mencionados hábitats constitúen un exemplo singular dun bosque antigo galego e que forman un ecosistema forestal de grande interese tanto cultural como natural.

Por desgraza as deficiencias derivadas das fases de diagnóstico ambiental acrecéntanse na fase de avaliación, onde non se puideron ter en conta as repercusións dos proxectos sobre determinados tipos de compoñentes (hábitats 9230 e 9260), ao non ser estes correctamente identificados. Isto determina unhas perdas de obxectividade e fiabilidade de todos os procedementos de avaliación de impacto ambiental e en especial das Declaracións de impacto ambiental e dos documentos ambientais.

IMG_20200808_153438
Carballeira de Sta. Mariña do Remuíño, en Corcoesto, AEIP Val fluvial do Lourido

Galería

A ousadía dos predadores ou como distraer as normas ambientais para salvar un proxecto mineiro en Beariz (Ourense)

Recurso Minerales de Galicia, S.A. (en adiante RMG) prevé executar a explotación do xacemento mineiro de “Coto Tocayo”  e obter a concesión de explotación derivada do permiso de investigación “Alberta 1ª Fracción nº. 4966.1”, no termo municipal de Beariz, na provincia de Ourense.

O plan que presenta a  mercantil promotora chama a atención polos seguintes aspectos:

1º.- Decide comezar pola parte do xacemento denominada “Coto Tocayo”, pola existencia de reservas probadas (segundo a promotora) de pegmatita con mineral de litio e outros minerais de interés, como a moscovita e feldespatos de uso na industria da cerámica.

“Coto Tocayo” é unha área do dereito mineiro Alberta 1ª que abrangue 60 cuadrículas mineiras e que constitue, segundo a mercantil promotora, a primeira fase do proxecto mineiro que prevén desarrollar secuencialmente. Non obstante, RMG solicita a concesión de explotación da totalidade do dereito mineiro conformado por 123 cuadrículas mineiras, limitándose a presentar un documento de avaliación só referido a primera parte, isto é, a “Coto Tocayo”.

Por iso estamos ante un  macroproxecto mineiro que a mercantil promotora opta por presentar fragmentado e prevé executalo paulatinamente.

Así desarrollan o macroproxecto mineiro fragmentado e o executan aos poucos, para que as resolucións administrativas vaian a pouquiño. Se o presentasen todo de golpe, sería imposible que lles desen unha declaración de impacto ambiental.

2º.- Ademais do interés industrial dos mineirais citados, outro aspecto chave polo que a promotora decide comezar por “Coto Tocayo” é  (e cítase literalmente o proxecto da promotora):

“También se ha tenido en cuenta que presenta las condiciones más idóneas desde el punto de vista técnico y medioambiental (que favorecen la tramitación administrativa). Dado que en este caso no es necesario que el proyecto se someta al proceso de Evaluación Ambiental, ni ordinaria ni simplificada, por no darse las condiciones requeridas en la Ley 21/2013, de 9 de diciembre, de evaluación ambiental”.

3º.- O proxecto prevé desenvolverse nunha zona que está condicionada pola presenza da serra do Cando e a serra do Candán ao leste, nun val encaixado entre ambas as dúas elevacións e onde hai pequenos cursos fluviais. Nesta área as precipitacións son abondosas, entre os 1.600 e os 2.500 mm anuais, co conseguinte risco xeotécnico que isto implica, engadido ás voaduras previstas no proxecto para a saca do mineiral e o tamén probable risco de taludes.

A empresa non aporta estudos xeotécnicos nin hidroxeolóxicos. Tampouco presenta un estudo detallado da hidrografía da zona.

4º.- O proxecto afecta indirectamente a espazos incluidos na Rede Natura 2000. A ZEC e LIC serra do Cando sitúase a uns 1,87 km do seu límite máis achegado segundo a promotora, se ben podería ser inferior esta distancia, entre os 500 e os 1000 metros segundo fontes do órgano ambiental. A uns 8,2 km ao nordés da área de execución do proxecto está a ZEC e LIC serra do Candán.

A área incluida na zona ZEC correpondente á serra do Cando, esténdese por varios municipios como os de Cerdedo, Cotobade, Forcarei, A Lama (Pontevedra) e Beariz, en Ourense.

A carballeira de Porto Espiño, unha reserva de biodiversidade caducifolia, verase gravemente afectada polo proxecto, a pesar da protección de hábitat de interese comunitario (carballeiras e urceiras secas atlánticas) e de hábitat de interese prioritario (brañeiras e bosque de ribeira).

Existen vivendas e núcleos habitados a escasos metros da área da explotación mineira proxectada, como Acevedo e Doade e outros (Framia, Correa, Abeleira, Alén…).

5º.- O deseño do proceso de aproveitamento do mineral constaría das seguintes fases:

– Trituración e moenda.

– Deslamado.

– Flotación

– Separación magnética.

– Decantación, filtrado e secado.

As principais áreas do establecemento de beneficio serían:

– Zona de trituración.

– Zona de moenda e deslamado.

– Zona de flotación.

– Zona de almacenamento, preparación e dosificación de axentes de flotación.

A promotora non indica a natureza dos axentes que empregará no tratamento do material nas balsas de flotación, o que sin dúbida é unha cuestión moi relevante a efectos ambientais, pola posible natureza química da súa composición.

– Zona de desaugado de concentrados.

– Zona de almacenamiento e tratamiento de aguas.

– Planta de pasta (estéril para recheo de mina) e provisión de entullo.

– Zona de instalacións auxiliares (oficinas, laboratorio, aparcamentos, etcétera).

O conxunto das  instalacións localizaríanse sobre una plataforma dunhas 5,9 ha de extensión, ubicadas na parte baixa dunha pequena ladeira próxima á entrada da mina de interior, coñecida como “Lombo do Vido”, que ademais atópase á beira do Rego de Porto de Anta (a uns 100 metros, segundo a promotora).

6º.- Provisións de entullo nas entulleiras

A promotora prevé unha entulleira exterior “nunha ubicación adecuada”, xa que o total de entullo que será necesario extraer para acceder aos diques de pegmativa rondará, segundo a promotora, os 225.000 m3.

plan monte comunal beariz
Detalle da parcela 902 do polígono 40 que xestiona a Comunidade de montes de Doade, monte en man común de Lama Cega e Bisticobo, área seleccionada pola mercantil promotora para a localización da entulleira

A área seleccionada para a entulleira acadaría unha superficie en torno a 1 ha de extensión sobre os terreos correspondentes á parcela 902 do polígono 42, pertencentes ao monte en man común de LAMA CEGA E BISTICOBO da comunidade de montes de Doade (nº identificador 1316).

Respecto ao consumo de agua nas instalacións de aproveitamento, o proxecto de establecemento de beneficio indica que serán necesarios unos 106.000 m3 de agua iniciais.

plano mina Beariz
Lombo do Vido, onde se ubicaría o establecemento de beneficio do proxecto mineiro Coto Tocayo, a escasos metros do rego do Porto da Anta.  Fonte: IGN.

A acumulación de material nas entulleiras pode resultar tóxico e chegar a ser un residuo perigoso, xa que en principio, os lixiviados xerados polo entullo coa auga da chuvia e escorrentía poden producir unha problemática severa sobre o medioambiente, os recursos hídricos que abastecen aos núcleos de poboación próximos e aos organismos vivos.

7º.- Chama a atención a elevada concentración de arsénico que se reflicte no parágrafo do proxecto referido aos resultados do ensaio UNE‐EN 12457‐4, que amosa unha concentración de arsénico disolto nas mostras de 20,06 μg/l. A Organización Mundial da Saúde (OMS) permite unha concentración máxima de arsénico en aguas destinadas para o consumo humano de 10 µg/L., ainda que recomenda no superar los 0,05 mg/L na agua potable.

Unha maneira de inxerir arsénico é a través da agua e dos acuíferos onde hai captacións que abastecen ás comunidades locais próximas, onde existe a pirita ou arsenopirita (combinación de ferro, azufre e arsénico).

Por outra banda, a presenza de arsénico no aire pode incidir na prevalecencia do cancro de pulmón.

Segundo a caracterización química dos entullos realizados pola mercantil promotora, a solubilidade dos elementos químicos presentes podería ser:

  • Arsénico disolto μg/l 20,06
  • Bicarbonatos mg/l CO3H‐ 22,05
  • Cadmio disolto μg/l < 0,5
  • Calcio disolto mg/L 35,75
  • Carbonatos mg/l CO3 52,36
  • Carbono Orgánico Total mg/l 1,97
  • Cloruros mg/l 21,58
  • Cobalto disolto μg/l < 2,50
  • Cobre disolto μg/l < 2,50
  • Conductividade eléctrica μS/cm a 25ºC 411,51
  • Cromo disolto μg/l 45,08
  • Ferro disolto μg/l < 50,0
  • Magnesio disolto mg/L < 0,2
  • Mercurio disolto μg/l < 1,00
  • Molibdeno disolto μg/l 22,46
  • Níquel disuelto μg/l < 5,00
  • pH ‐ 10,9
  • Plomo disuelto μg/l < 2,50
  • Potasio disuelto mg/l 18,03
  • Sodio disuelto mg/l 22,84

O arsénico preséntase como As3+ (arsenito) e As5+ (arseniato, abundante). O arsenito é más tóxico para o ser  humano e é  máis difícil de remover dos corpos de agua. A inxesta de pequeñas cantidades de arsénico pode causar efectos crónicos por bioacumulación no organismo.

Por outra banda, é probable a formación de augas ácedas de minas que poderían ter consecuencias negativas para a poboación dos núcleos próximos a explotación.

Un cóctel de elementos químicos e radioactivos con posibles repercusións na saúde humana e dos ecosistemas

As entulleiras e as augas procedentes das labores de achique do interior das galerías poderían constituír un verdadeiro cóctel químico de indudables repercusións sobre a saúde das poboacións e dos ecosistemas próximos á área de explotación mineira.

A isto hai que engadir que a Sociedade Galega de Historia Natural advertiu da necesidade de realizar un estudo ambiental serio e rigoroso, posto que as pegmatitas adoitan incluír Cesio, Uranio, Rubidio e Radio.

Tanto o Cesio como o Rubidio son materiais radioactivos que hai que engadir aos sulfuros presentes nas pegmatitas que xeran as drenaxes ácedas de mina.

minerais radioactivos

 

Galería

A asociación Petón do Lobo publica o poemario “Amar as Paisaxes”, un proxecto de poesía participativa, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia

“Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa” é un poemario que resultou do proxecto de poesía participativa impulsado pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo a nivel Galicia, no primeiro semestre deste ano. A temática, centrada na posta en valor das paisaxes, pretende acumular e reflictir as experiencias, vivenzas e sensacións que as persoas creadoras participantes consideraron transmitir en máis dun cento de poesías que configuran o libro. A Paisaxe, como Ben Común e Dereito individual e colectivo, é a temática que aborda este poemario desde múltiples puntos de vista.

A Paisaxe é froito da percepción específica de cada ser humano. E doutra banda, tamén é un ben común, en tanto que todos os seres poden percibilo e por tanto, lelo, entendelo e asumilo de formas distintas. A Paisaxe é un ben común que non exclúe a ningúen.

A Paisaxe, tal e como demostra o poemario, é multifacética e polisémica. Pode haber moitas paisaxes e outras tantas percepcións e interpretacións feitas por calquer ser humano que o perciba. A pesar diso, non existe outro constructo intelectual con esas características e potencialidades capaces de combinar o obxectivo co subxectivo e o tanxible co intanxible.

Ademais diso, a paisaxe alberga outros valores que teñen efectos no ser humano que o percibe. Por exemplo, a paisaxe pódenos chegar a prover dun certo grao de benestar e coadxuva á obtención de mellores condicións de saúde. Estes efectos da paisaxe derívanse da interacción entre as características biofísicas deste e os procesos perceptivos das persoas espectadoras.

A Paisaxe ostenta a categoría de utilitas publica, esa utilidade pública que acubilla tanto valores estéticos como éticos, que dalgunha forma, atesouran o dereito á vida, xa que a defensa e protección da paisaxe significa a salvagarda do medio ambiente e da natureza, para as xeracións presentes e futuras, pero tamén, a protección duns marcos socioculturais determinados ancorados na historia.

Velaquí algúns exemplos desa paisaxe multifacética e polisémica que se recollen no poemario:

(Depósito Legal: C 974-2020).

 

“Desde a parroquia veciña de Langueirón, a nosa socia Tamara envíanos unha fermosa poesía con unha imaxe do vello muíño da Vitureira, á beira do río Anllóns.

Na volta do río

Tempos esquecidos.

Muíños fariñeiros desfeitos

entre os talos sarmentosos das hedras tersas que ruben polos troncos.

Nova vida desde a vida vella.

Medran hedras nas pedras dos meus lugares.

Toxos, fentos, xestas e silvas…

Cachotes de pedras amoreadas,

agora donceis das hedras que medran na beira do río…

Hedras que enraman e van dependurando aquí e acolá

anacos da memoria.

Correolas da carraxe que xera o esquecemento…

de muíños que xa non cantan.

E esmorecen, esquecidos, na volta do río.

Cando só canta o río

ese melancólico monólogo

que di  o que cala en balde.

Hedras que agachan ruínas,

dos ollos das que buscan

nos escombros do pasado.

E o tempo pasa

reflectindo noites e arrastrando días…,

coma se nada.

Vello muíño da Vitureira
O vello muíño da Vitureira, á beira do río Anllóns, en Langueirón (Ponteceso)

río Anllóns
Río Anllóns ao seu paso por Cereo (Coristanco)

 

“Desde Carballo, a nosa socia Paula María, envíanos esta fermosa poesía moi acorde coa seca que estamos a vivir arestora.

Por que non canta o río?

Auga,  onde vas?

Auga do río, onde descansas?

(Pido permiso á Terra para que brote Auga.

Pido perdón por todo o mal que che fixemos…)

E todo  xa  é nada

porque o río decidiu  morrer.

Porque  as  cinzas  cubriron o  leito.

E  non  dixo nada.

Porque  matámolo.

Porque  enchémolo de  entullo,

porque  magoámolo,

porque  lle  roubamos a  auga,

porque o  ferimos de  morte,

porque o abandonamos…

E ti que  decidiches

cravar  as raíces  na  terra e

arrincar  do  interior a  forza que  che  dá

para   agromar e  arrolarte ao  vento,

e demostrar,

que  sen a  terra  non se vive,

sen o aire non se respira,

sen  auga  mórrese.

E  loitar cada día..

para vivir nun país sen auga.

Buscar en cada río,

noutrora o país dos mil ríos,

a  auga que te alimenta.

E sentir que  non  hai  auga.

E os salgueiriños e as abelairiñas dixeron: non.

E as xuncas dixeron: non.

E búscote na ribeira do río,

búscote na fonte vella,

búscote na borrasca cargada de choiva e frío

e non te atopo.

Onde estás Auga?

Por que non canta o río?

Por que non ri a fonte?

Onde fuxiches?

río Anllóns contaminado Carballo
Contaminación no río Anllóns ao seu paso por Carballo

 

“O noso amigo e socio Xosé, envíanos este poema desde Bustelo, un lugar da parroquia de Valenza (Coristanco), afectado por proxectos eólicos.

Ousadía

Mandas con arrogancia na montaña,

posúes con orgullo o vento,

tes a ousadía de criar castelos no ceo.

Mais ….arrincaremos eses delirios con forza das túas entrañas,

e plantarémolos na túa testa,

para que nela vexas medrar dólares e afogues

 no abafo da abundancia

e morras de tristeza,

na secura do deserto

porque… o aire  é  noso,

a montaña  é  nosa,

o  ceo  é  noso.

Noso  é.

De  ninguén  máis.

Ousadía poesía proxecto eólico Bustelo
Debuxo feito polo autor inspirado no proxecto eólico de Bustelo

 

“Desde o Val Miñor, o noso socio Brais e a súa familia envíannos esta poesía adicada ao monte Perrol, tras visitalo a pasada fin de semana. O amor polas nosas paisaxes….

Monte Perrol

Porque en ti está a orixe,

porque loitas pola vida e queres atrapar o sol coas espirais dos teus cornos.

Porque restauras as almas co silencio do teu cumio.

Espazo sagrado que rexenera vidas humanas

baleiras, insignificantes…mortas.

A beleza das túas paisaxes envólvenos intensamente.

Constelación con un corno en espiral…, que dominas os ceos…, ariete…

Porque representas a orixe metafísica do mundo coas espirais da túa

Cabeza Carneiro.

Impulso cara a vida, eterno empezar e eterno renacer da vida,

dá luz.

Pedra Alba, Perrolúa…

Bautismo de Luz e Sabedoría…

Talismán que custodias as mámoas dos nosos ancestros.

Símbolo da forza que che dá a túa natureza pétrea,

mais coa necesidade da humildade pasas despercibida.

Liderazgo, poder e capacidade de actuación frente a adversidade,

Resiliencia… e sacrificio.

Fertilidade e procreación.

Chörten; aire e saber dos actos.

O sol e a lúa que te rematan evocan o éter e a sabedoría da lei natural.

Con impulso atravesas as tebras e abres as murallas.

Fillas do Sol que loitan contra as tebras.

Incluso a fortaleza ás veces precisa ser humilde…

Aos teus pés Vista Alegre e o val de Bello.

En fronte o Alto do Resío…

A túa beira, Aldemunde e o val do Lourido…

O reencontro contigo é algo moi ancestral, que o ser humano esqueciu…

Algo poderoso…

E alí onde queira que as túas rocas emerxan, máis aló do murmurio e os ecos do silencio, tan só brillan os escintileos do firmamento, as constelacións…,

o Infinito.

O monte Perrol
Monte Perrol en Cabana de Bergantiños (A Coruña)

“Desde Xaviña, en Coristanco, Carme envíanos este regalo de poesía….

Quero ser…

Quero ser esa flor,

amarela,

chea de cor,

que rabuña o ceo,

e lle dá sabor.

Dourada ten a tarde o sorriso.

Quero ser..

a vida que dá

sen querer

nada a cambio.

Quero ser esa flor…

que ilumina ese campo,

que dá beleza e esperta dor,

quero ser esa flor.

Esa flor que madrugou esta primavera…

e que o vento aínda non esfollou.

Quero ser esa flor …

Yellow chrysanthemum field in the white clouds and blue sky back
Quero ser esa flor…

 

O amigo Francisco enviounos desde Arteixo unha poesía que xa forma parte do Poemario “Amar as Paisaxes”, unha proposta de poesía participativa”, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia.

O piñeiral maior

O piñeiral maior

murmuroume un conto

de espolio da terra.

O  piñeiral maior contoume un conto

de depredadores

que  compadrean:

para esgotar a auga,

contaminar o chan,

roubar o vento

e comprar dignidades e honras.

«porque as dignidades hai tempo que están de saldo…».

O  piñeiral  maior

atesoura vellas historias malas

de odio á terra, que causan pavor..

O  piñeiral  maior

adormece no vento a

 espera dun tempo mellor.

O piñeiral maior…

(Poema incluido na obra: Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa, editado e publicado pola asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo, Depósito Legal: C 974-2020).

monte Corcoesto
Piñeiral preto de Cudeiro, en Corcoesto (Cabana de Bergantiños)

 

E non podía fallar unha lembranza ao río Lourido, o gran afluente do río Anllóns, ao seu paso por terras de Cabana, Coristanco e Ponteceso….

O río Lourido

É o que ten nacer en terra de lobos,

camiñar devagar no roteiro dos corvos

que buscan o leste cando o ocaso,

desde a fonte Cardeira ata o Anllóns;

lembrar outros tempos e historias vellas,

acoller outros regos e fontes novas

de amoríos, pan de millo e moendas,

feiras, bois e minas,

troitas, lampreas e anguías,

arsénico, ingleses, canadianos,

sol, frío, xeadas, cambio climático;

deixando atrás os eólicos do Perrol que asoballan o val,

maldicir as liñas de alta tensión e

correr á sombra dos eucaliptais,

noutrora carballeiras e soutos;

e xuntarse co Batán, para

coñecer o río que vén das terras altas do Xalo

e peneirar o seu, no arsénico do Anllóns, e contarse

historias esquecidas de tempos mellores, no que a algarabía dos rapaces

facíaos sorrir espuma nas beiras das lampreeiras e das fragas.

Deixar atrás a cova crea, a orixe, o graal da vida

e o Cudeiro, dos dólmenes célticos de Pondal.

E esperar ó Anllóns que vén canso

desde o campo de tiro de Soandres,

co chumbo das balas, puríns e glifosato,

microplásticos e lixo…,

coa sabor áceda das follas do eucalipto…

e ver como o salmón esgotado non é capaz de subir o río…,

polas centrais hidroeléctricas…

E afogar a esperanza na auga que queda…

muiño de Baralláns
Val fluvial do Lourido

“O amigo Xosé envíanos desde Tella (Ponteceso) unha poesía que xa forma parte do Poemario “Amar as Paisaxes”, unha proposta de poesía participativa”, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia”.

Anduriña

Polos carreiros prateados do vento

vin unha anduriña chegar,

facer un niño no colo do vento

e volver a marchar…

(Poema incluido na obra: Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa, editado e publicado pola asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo, Depósito Legal: C 974-2020).

anduriña poesía

“A nosa socia e compañeira M.D.C. de Corcoesto, enviounos unha poesía que xa forma parte do Poemario “Amar as Paisaxes”, unha proposta de poesía participativa”, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia”.

Santa Mariña do Remuíño

Murmurios do vento,

repiquetear da auga,

desde a volta do río

vin a capela branca…

Camiños estreitos

arrodeados de fentos,

bolboretas brancas

que bailan no vento.

Foi no mes de xullo.

Foi no mes de setembro

onde vin o rabo dourado

do lagarto da Santa.

Murmurios do vento,

repiquetear da auga,

onde eu bebín

na fonte da Santa.

(Poema incluido na obra: Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa, editado e publicado pola asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo, Depósito Legal: C 974-2020).

IMG_20200808_154224
 

E aquí temos a poesía que nos enviou Begoña Fernández desde Ordes e que xa forma parte do Poemario “Amar as Paisaxes, unha proposta de poesía participativa”, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia.

Negra tes a alma!

E deixaches

que o vento arrolase no seu berce

o último bosque

do Atlántico.

E deixaches

que chorase todo un río

cando souben

que cortaras os carballos

que plantara.

E deixaches que medrasen

eucaliptos na túa alma,

e nos prados.

E deixaches

que Ence camiñase

polas pistas de abril

sen compaña,

e fixese e desfixese ó seu antollo

na matogueira e no bosque,

no curro e  na  cortiña,

na  eira  vella e  na  nova,

ata  ficar todo cheo de eucaliptos.

Negra tes a alma!

(Poema incluido na obra: Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa, editado e publicado pola asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo, Depósito Legal: C 974-2020).

eucaliptos poesía negra tes a alma

O amigo Serafín enviounos desde Carballo unha poesía que xa forma parte do Poemario “Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa”, no que colaboran coas súas achegas máis dun cento de persoas de toda Galicia.

Unha pinga de resío

Unha pinga de resío

caeu na herba verde,

escorregou polo talo

e acabou no río.

Unha pinga de resío

caeume no chapeu,

escorregou ata o meu corazón

e morreu co frío.

Unha pinga de resío …

(Poema incluido na obra: Amar as Paisaxes, proposta de poesía participativa, editado e publicado pola asoc. ambiental e cultural Petón do Lobo, Depósito Legal: C 974-2020).

resío gota

Galería

Augas de Galicia desautoriza a Felipe Macías

–       O ex-profesor da USC elaborou informes tentando desresponsabilizar a concesionaria da mina de San Finx dos vertidos con metais pesados.

–       Augas de Galicia concluíu que o estudo de Macías “carece de suficiente fundamento e xustificación”

–       Contraminacción esíxelle aos colexios profesionais que se retracten do seu apoio e á USC que lle retire a condición de emérito.

11 de agosto de 2020.- Augas de Galicia vén de desbotar nun informe recente as conclusións do estudo elaborado por un equipo do Laboratorio de Tecnoloxía Ambiental da USC liderado por Felipe Macías. En dito estudo, feito a petición da concesionaria da mina de San Finx, Valoriza Minería, o equipo de Macías conxecturaba a existencia de elevadas concentracións naturais de cadmio no entorno da mina de Lousame (A Coruña). Segundo Macías, este fondo natural sería o responsable das altas concentracións presentes no río en vez das verteduras ilegais procedentes da mina.

Ante a dúbidas suscitadas polas conxecturas de Macías e as propias alegacións presentadas por colectivos da rede ContraMINAcción apoiándose nun informe do experto de prestixio intenacional Steven H. Emmerman, Augas de Galicia someteu o estudo de Macías a unha revisión por parte dun equipo da Universidade da Coruña liderado polo Catedrático da Escola de Enxeñaría de Camiños, Canais e Portos, Javier Samper. A UdC, a través dun detallado informe de 238 páxinas, considerou que as explicacións de Macías “carece de suficiente fundamento e xustificación”; advertindo de numerosas fallas, tanto metodolóxicas como aritméticas. As conclusións foron confirmadas polo Ministerio para a Transición Ecolóxica.

Augas de Galicia ten constancia das verteduras mineiras ao río San Fins, a 7 km dos bancos marisqueiros da Ría de Noia e Muros, e que proceden da mina, con rexistros constantes de altas concentracións de cadmio mesmo a 4,4 km da mina. A pesar disto e dos procesos xudiciais en curso relacionados coas minas de San Fins, nunca se sancionou ao concesionario mineiro polas verteduras, manténdose artificialmente aberto desde hai 5 anos un expediente de autorización de verteduras inzado de irregularidades.

Felipe macías
Felipe Macías Vázquez. • Catedrático de Universidade • Departamento: Edafoloxía e Química Agrícola

 

Piden á USC que se desvincule de Macías

Non é a primeira vez que o ex-profesor da Universidade de Santiago de Compostela informa ou lidera a redación de controvertidos informes en procesos relacionados cos impactos ambientais de determinadas actividades, habitualmente a petición das empresas responsábeis deses impactos. Noutros traballos, Felipe Macías xa tentara favorecer proxectos mineiros como o de Touro, onde chegara a propor a creación dun parque temático sobre organismos extremófilos para o estudo da vida extraterrestre como excusa para eximir a concesionaria da restauración dos cauces contaminados.

A ‘credibilidade’ dos traballos de Macías valeulle o Premio Dioxina por parte de ADEGA en 2019, pola súa “defensa de proxectos tan delirantes e agresivos como a Mina de Touro”, en cuxo entramado empresarial participa directamente o ex-profesor a través dunha empresa de tecnosoles, ou os parques eólicos na Serra do Xistral, a piscifactoría de Touriñán, a balsa mineira das Pontes ou a eucaliptización do País.

Os conflitos de interese do ex-profesor á hora de informar determinados proxectos usando as siglas da Universidade de Santiago, así como a falta de rigor dos estudos e informes, confirmada no caso de San Fins por outro equipo da Universidade da Coruña e xa evidenciada anteriormente polo Dr. Steven H. Emmerman, fíxeron que desde ContraMINAcción se reitere a petición á USC para que lle retire o título de emérito logo de investigar unha situación que afecta gravemente a reputación de toda a Universidade.

ContraMINAcción esixe a rectificación dos Colexios profesionais

En xuño de 2019 catro Colexios profesionais (Xeólogos de España, de Químicos de Galicia, de Enxeñeiros de Minas do Noroeste e de Enxeñeiros Técnicos de Minas de Galicia) emitiron un comunicado de aplauso a Felipe Macías pola súa actuación en San Finx e Touro con duras críticas que pretendían desprestixiar publicamente o traballo do Dr. Steven H. Emerman na súa calidade de consultor ao servizo de entidades públicas e ambientais galegas.

Naquela altura, o comunicado indicaba que “se ha permitido poner en duda el trabajo y profesionalidad del catedrático” [Macías] e “despreciar y desprestigiar sin mayor argumento científico o técnico, ni currículo que avale su opinión”. Emerman cuestionara as conxecturas de Felipe Macías evidenciando extensos plaxios, absoluta falta de rigor metodolóxico e procedimental e manipulacións groseiras nun dos informes de Macías sobre San Finx, co fin manifesto de eximir a concesionaria mineira do cumprimento dos limites legais para contaminantes perigosos, alegando un ficticio fondo natural de metais.

Unha vez que tanto o prestixioso equipo da Universidade da Coruña como Augas de Galicia e o Ministerio para a Transición Ecolóxica desbotaran as conxecturas do equipo de Macías, ContraMINAcción esíxelles aos catro colexios profesionais que, “por principios deontolóxicos e pola reputación dos propios colexios que poderían estar a ser usados para intereses espúreos”, retiren os seus comunicados anteriores e informen de forma fehaciente dos resultados da avaliación feita sobre o estudo liderado por Macías.”

Contraminacción lembra o vergoñento feito de que un membro da directiva do Colexio de Enxeñeiros de Minas do Noroeste estea a ser investivago por presunta falsidade documental en relación ás Minas de San Finx; e que o xeólogo da mina de Touro e co-promotor do comunidado sexa o delegado en Galicia do Colexio de Xeólogos. ContraMINAcción esixe aos Colexios profesionais que na súa calidade de corporacións de dereito público inicien de inmediato un procedemento interno de deslinde de responsabilidades respecto aos posibles conflitos de intereses existente nos seus órganos de dirección.

meme_presas_san_finx2

Galería

Apontamentos sobre a Historia de Corcoesto Nº 1 e Nº 2. Ano 2016. Historia de Corcoesto

Xa podes descargar os números 1 e 2 da Revista Historia de Corcoesto, editada e publicada pola asociación ambiental e cultural Petón do Lobo no ano 2016.

Fai clic aquí para descargar o arquivo, selecciónao e pulsa o elo de ligazón:

REVISTA – Historia de Corcoesto nº 1

REVISTA – Historia de Corcoesto nº 2