Galería

A asociación Petón do Lobo solicita ao Parlamento europeo, a revisión do préstamo que o Banco europeo de inversión (BEI) concedeu á Greenalia Biomass Power Curtis-Teixeiro S.L.U., para a súa planta de biomasa de Curtis

A asociación aproveitará a súa estadía en Bruselas, o vindeiro 20 de febreiro, para chamar a atención sobre o préstamo de 60 millóns de euros, que o Banco europeo de inversións (BEI) acaba de conceder a Greenalia Biomass Power Curtis-Teixeiro S.L.U., para a súa planta de biomasa.

Nunha operación escurantista e con moi pouca transparencia, xa denunciada ante os Tribunais europeos incluso pola Ong Clean Earth, o banco comunitario financia unha planta de biomasa que prevé un consumo anual dunhas 500.000 toneladas de biomasa ao ano. As cuestións son?

1.- de onde vai a sacar a planta de Curtis tanta biomasa?

2.- esa biomasa terá a súa orixe nas plantacións de eucaliptos?

3.- pertetuarase o modelo de explotación do monte intensamente forestalista, que aposta pola produción de madera con pouco valor engadido?

Di o proxecto industrial de Greenalia que: “O consumo anual de biomasa na planta roldará as 500.000 toneladas. A materia prima asegurarase a partir de fontes certificadas de Galicia baixo os esquemas do Consello de Administración Forestal (FSC) e / ou do Programa de aprobación de certificación forestal (PEFC), é dicir, como unha mestura de 100% FSC, 100% PEFC, FSC mixta, FSC Madeira controlada ou fontes controladas PEFC. De acordo co Decreto Galego 52/2014 para a regulación do manexo forestal en Galicia, a partir de 2020, todos os propietarios ou administradores forestais formarán parte dun esquema de certificacións forestais (por exemplo, FSC/PEFC). O promotor posúe unha certificación de grupo PEFC para os bosques baixo manexo, así como para a colleita, compra / venda e transporte de madeira. Ademais, o promotor posúe unha certificación FSC para o manexo forestal e a produción de madeira. A Lei 7/2012 de Bosque de Galicia obriga á recolección dos residuos de colleita do bosque co obxectivo de reducir o uso de combustibles fósiles e evitar incendios forestais. O proxecto contribuirá a lograr este obxectivo, utilizando os residuos forestais para a produción de enerxía renovable”…

biomasa
Deforestación e biomasa

Pero este documento ten unha serie de aspectos que fai dubidar moito da súa viabilidade económica, ambiental e social; e por tanto, parécenos que esa financiación do BEI non ten sentido, en base a:

 1.- A superficie forestal certificada en Galicia é irrisoria.

2.- O Decreto galego 52/2014 non obriga a todos os propietarios ou administradores forestais. Este regulamento regula os instrumentos de ordenación ou de xestión forestal. A lei 7/2012, do 28 de xuño, de montes de Galicia establece no seu artigo 77 un conxunto de proxectos de ordenación, documentos simples ou compartidos de xestión forestal ou documentos equivalentes, como son a adhesión a referentes de boas prácticas e modelos silvícolas orientativos ou de xestión forestal, segundo a superficie da propiedade forestal (a partir normalmente de 25 hectáreas, o xestor forestal terá que establecer modelos de boas prácticas, pero non son obrigatorias as certificacións forestais (FSC, PEFC)). Dada as reducidas dimensións das parcelas forestais en Galicia, xa que a maior parte dos propietarios non supera as 2 hectáreas, nin sequera están obrigados a establecer estes modelos de boas prácticas.

biomasa_1_0
Biomasa para a producción de electricidade

Aparte que a superficie forestal certificada en Galicia é irrisoria (con apenas un 7,2%) e que os propietarios forestais en NINGUNHA maneira están legalmente obrigados en certificar as súas leiras e plantacións, a certificación forestal NON é desexable por razóns ambientais e sociais. Estes selos traballan a favor dos intereses da industria de facerse con grandes cantidades de materia prima barata e de acapararse de grandes extensións de terras. Fan publicidade baixo o lema da “certificación de bosques responsables”, pero o que na realidade máis certifican – sobre todo en Galicia – son plantacións industriais, que NON son bosques, senón monocultivos con especies exóticas e daniñas como os eucaliptos, que producen graves danos ecolóxicos (á biodiversidade, os chans, augas, incendios, clima) e sociais. Empresas como ENCE/ Norforest teñen varios miles de hectáreas de plantacións industriais de eucalipto certificadas baixo o selo do FSC, nos cales poderían estar a aplicarse grandes cantidades de herbicidas (glifosato) e insecticidas para compartir as pragas do eucalipto (eliminando todos os insectos). Tamén certifican o aproveitamento forestal rendible de bosques naturais ou semi-naturais, pero a superficie certificada en Galicia e practicamente nula, e é moi cuestionable se se debería promover a certificación do aproveitamento industrial de bosque naturais.
PEFC é un puro lavado verde creado pola industria, non ten ningunha credibilidade.

3.- Non existe en Galicia unha obrigación, nin sequera xenérica de xestionar a biomasa forestal, salvo as franxas primarias, secundarias e terciarias para previr os incendios forestais e que representan unha superficie mínima. Xestión da biomasa (labores de corta e rozas) das parcelas, con retirada do material resultante a un vertedoiro autorizado, nunha franxa de 50 metros:

a) Perimetral ao solo urbano, de núcleo rural e urbanizable.

b) Ao redor das edificacións, vivendas illadas, urbanizacións, depósitos de lixo, campings, gasolineiras e parques e instalacións industriais sitas a menos de 400 metros do monte.

c) Ao redor das edificacións illadas en solo rústico sitas a máis de 400 metros do monte.

d) Retirada das especies arbóreas das parcelas que estean recollidas na DA 3ª da Lei 3/2007 de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, que se atopen a unha distancia de 50 metros do perímetro sinalado no punto anterior.

As franxas primarias, secundarias e terciarias para previr os incendios forestais só representan una superficie mínima. Tampouco existe ningún sistema de infraestructura e de recoleción (centralizada) da biomasa desbrozada. A maior parte tritúrase in situ (sobre todo ao longo das vías), outra parte quéimase in situ (cos efectos adversos polo fume, o clima pola liberación inmediata de carbono e o perigo dos propios incendios forestais), ou déixase descompoñerse no chan (a mellor maneira porque se mantén boa parte da materia orgánica e os seus nutrientes). E outra parte aproveitan os propietarios para o seu consumo privado.

4.- O dereito á propiedade privada recollido no articulo 33 da Constitución española, confire ao propietario plena dispoñibilidade sobre a súa propiedade, que non pode modificar nin limitar ningunha lei. Por tanto non existe lei algunha que limite nin condicione a plena dispoñibilidade dos titulares sobre a propiedade forestal.

5.- Greenalia ten que terminar a construción da planta o 27 de marzo de 2020. Esta data é moi axustada desde o noso punto de vista, sobre todo tendo en conta que o polígono industrial de Curtis (2ª fase), no que está prevista a súa instalación, aínda está en fase de desenvolvemento. Se o 27 de marzo non se executou vaise a instar a caducidade das autorizacións ambientais.

6.- Existe cada vez máis oposición social á xeración de electricidade a partir da biomasa forestal, polas consecuencias nefastas que ten para a biodiversidade do monte galego e a emisión de CO2. A sociedade está cada vez máis concienciada da necesaria reducción paulativa nos plantíos de eucaliptos e forestalistas, tal e como demostrou o apoio de 42.328 galegas e galegos á iniciativa lexislativa popular na defensa do bosque autóctono promovida polos colectivos da Rede Cousa de Raíces, e que tanto o Partido popular como o PSOE desbotaron no Parlamento galego.

999

Galería

A asociación Petón do Lobo intervirá o vindeiro mércores, día 20 de febreiro, no Parlamento europeo en Bruselas, para tratar a mala xestión dos fondos comunitarios por parte da Xunta de Galicia na extinción dos incendios forestais

En Galicia arde o monte e arde sempre. Verán e inverno. Arde a Rede Natura 2000 e por encima, a información que proporciona a Xunta de Galicia é sumamente escasa. Non existe transparencia nin información, no que respecta ás superficies queimadas e o diñeiro que se gasta na súa extinción. Extinción; que non rexeneración, das áreas queimadas. Boa parte da rexeración dos montes tras os incendios realízase polo eucalipto, que medra de xeito espontáneo e silvestre. Cun Plan forestal obsoleto, caduco, que non está actualizado e que parte dun diagnóstico da realidade que xa hai tempo que non é o diagnóstico actual; e a Comisión europea, segue achegando fondos nestas condicións para a extinción dos incendios en Galicia? Pensa a Comisión europea continuar aplicando (ou malgastando) fondos comunitarios a un goberno da Xunta de Galicia, que non fai nada para solucionar os problemas estruturais do monte e que centra todos os seus esforzos no “negocio” da súa extinción?

O modelo actual de explotación do monte é intensamente forestalista, que aposta pola produción de madeira con pouco valor engadido. Constátase tamén a escasa superficie ocupada polos montes de xestión pública, tan necesarios para frear o cambio climático e reducir o impacto dos lumes forestais. A pesar do Plano Forestal de 1992, 25 anos despois seguimos sen contar cun inventario de masas de frondosas autóctonas, ferramenta fundamental para poder planificar a súa conservación e xestión. O aproveitamento forestal intensivo con especies alóctonas, pirófilas e de crecemento rápido comporta a deterioración de servizos ecosistémicos que como a diversidade natural, a dispoñibilidade de auga, a fertilidade do chan, ou a calidade paisaxística, son importantes para a vida e o mantemento das actividades económicas da nosa sociedade. Este modelo forestal contribúe tamén a malgastar importantes cantidades de recursos públicos a través do PLADIGA -plano de loita contra o lume- que custa anualmente ao redor de 150 millóns de euros. Por tanto, urxe que o Parlamento europeo e a Comisión, insten o goberno da Xunta de Galicia a establecer sen demora, unha moratoria indefinida para as novas plantacións de especies do xénero Eucalyptus en todo o territorio galego. Prohibir o cultivo do Eucalyptus nitens. Prohibir as repoboacións con todas as especies do xénero Eucalyptus nos espazos integrantes da Rede galega de espazos protexidos. Incrementar a xestión pública dos montes e protexer os montes veciñais en man comúns. Mentres que non cambie a xestión dos montes en Galicia, a Comisión europea e a Unión europea son cómplices da destrución do monte galego. Non se pode seguir financiando e aplicando fondos á extinción dos incendios en Galicia, mentres que a Xunta de Galicia non cambie substancialmente a política forestal que está a executar actualmente e que é totalmente inviable. Por iso, rogamos á Comisión de peticións que continúe aberta esta Petición, en tanto que a Xunta de Galicia non se comprometa en serio e con garantías, a abordar as causas estruturais dos incendios e revise en profundidade os obxectivos do plan forestal da Xunta do ano 1992.

 

parlamento europeo bruselas
Parlamento europeo, Bruselas, sede das Comisións
Galería

Bárbara, a cara bonita da “minería insostible” de Galicia?

O sector mineiro de Galicia presentará este vindeiro martes, varios videos “didácticos” dirixidos ao alumnado de infantil, primaria e secundaria, para “adoutrinarlles” sobre as “supostas bondades” da minería en Galicia.

O que non explica o lobbie mineiro son os motivos da “minería irresponsable” que ao longo da historia xenerou unha manchea de canteiras sen restaurar, balsas e pozas abandonadas con  metáis pesados, que se acumulan ao longo e ancho de toda Galicia. Minería irresponsable que incluso chegou a afectar seriamente a cauces fluviais, no caso das louseiras da provincia de Ourense.

https://praza.gal/economia/o-defensor-do-pobo-critica-a-falta-de-control-da-xunta-sobre-os-danos-causados-polas-canteiras-de-lousa

https://youtu.be/FysyXvoiDW0

Galería

O sector mineiro de Galicia presenta videos “didácticos” sobre a minería sostible destinadas ao público infantil, mentras que as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país

  • O sector mineiro “tómalle o pelo” á cidadanía e anuncia unha xornada para presentar a Minaría Sostible de Galicia, con proxeccións didácticas para o alumnado de infantil, primaria e secundaria
  • Falla de transparencia nas axudas outorgadas pola Xunta de Galicia ao sector mineiro
  • Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego
  • Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia. Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

A presentación inclúe varias proxeccións audiovisuais explicativas da minería destinadas ao alumnado de infantil, primaria e secundaria.

Minaría Sostible Infantil

https://www.youtube.com/watch?v=FysyXvoiDW0

Minaría Sostible Primaria

https://www.youtube.com/watch?v=IR5g35y8_74

Sen embargo, as canteiras sen restaurar e as balsas abandonadas con drenaxe áceda da mina e metáis pesados, acumúlanse ao longo do país. Estes escearios de desolación restan credibilidade e lexitimación a calquer iniciativa didáctica do sector mineiro galego, que debera practicar co exemplo e non con videos.

Monte Neme 2
Balsa mineira abandonada do monte Neme, Carballo

Non hai máis que comprobar o alarmante estado dos ríos de Touro, sen vida e gravemente afectados pola minaría irresponsable da Xunta de Galicia, ao igual que outros casos de sobra xa coñecidos como o das balsas do monte Neme en Carballo, Santa Comba ou no caso das minas de San Fins en Lousame.

Cómpre indicar tamén a falla de transparencia que existe en relación ao outorgamento das axudas que recibe o sector, para estas actividades divulgativas. Así a Orde do 15 de marzo de 2018, establecía as bases reguladoras para a concesión de subvencións a entidades sen ánimo de lucro, en réxime de concorrencia competitiva, para o fomento do sector mineiro galego, e se procedía á súa convocatoria para o ano 2018. Sen embargo, a falla de transparencia na concesión destas axudas é tan evidente que non existe nin rastro das persoas beneficiarias nin das actividades que se realizaron cos fondos públicos de todas as galegas e galegos, tanto no DOG como na web da Consellería de Industria e da Dirección Xeral de Enerxía e Minas. Polo tanto, é imposible saber tanto a identidade das persoas beneficiarias, como das contías das axudas e do seu obxecto, o que agrava o “escurantismo” que envolve ao sector, propiciado pola propia Xunta de Galicia.

Falla de restauración mineira e danos á paisaxe, a práctica habitual do sector mineiro galego

Desde a Rede Contraminacción indican que, hai que ser “cínicos” para falar de “Minería sostible”, tendo en conta o actual estado das minas de Touro, onde a drenaxe áceda da mina está a ser estudada polo Parlamento europeo, ao existir indicios da súa afección ao río Ulla, feito xa denunciado por diversos colectivos en reiteradas ocasións e pola propia veciñanza de Touro.

Ademáis cómpre lembrar ao respecto as pozas envelenadas en Galicia pola drenaxe áceda da minería. A restauración mineira esquecida…, e que a Xunta de Galicia chegou a promocionar como atractivo turístico ou incluso ambiental.

Baixo o nome de “lago de intenso azul” ou “hermosas aguas turquesas” ou “paraíso”, estanse a apoiar as “bondades” destas pozas ou balsas tóxicas, que acumulan gran cantidade de metáis pesados e que son froito da minería extractiva e contaminante.

Como é habitual a Xunta de Galicia apoia estes eslogans propagandísticos, que na realidade agochan a traxedia da degradación das paisaxes, a falla de restauración mineira e o dano ambiental. Como exemplos existen os casos da Poza de Cartelle, en Ourense, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Ventoxo, no municipio de Forcarei (Pontevedra); a Poza da canteira de Pedras Miúdas, en Catoira, afectada pola drenaxe áceda da minería; a Poza da canteira de Nantón, Cabana de Bergantiños (A Coruña), afectada pola drenaxe áceda da minería; a Balsa tóxica da minería no Monte Neme, en Carballo, acentúada polo drama de que esta incluso foi obxecto de publicidade institucional por parte da Axencia de Turismo de Galicia. A súa cor é indiciaria da existencia de metáis pesados (drenaxe áceda de minería).

Non é a primeira vez que o lobbie mineiro intenta un facer un “lavado de cara”, pero non convence a ningúen

A desesperación do lobbie mineiro por ser aceptado socialmente levouno a reunirse con anterioridade en Santiago de Compostela, baixo o lema “Compromiso coa sociedade”, no marco do V Congreso Nacional de Áridos organizado pola Federación de Áridos (FdA).

O lobbie mineiro botaba man, naquel intre, do apoio institucional e de altos cargos da Xunta de Galicia, da Deputación da Coruña, do concello de Santiago, do Ministerio de Transición ecolóxica, do Adif e da entidade ambiental Seo Bird Life para “un lavado de cara” sen precedentes da minaría galega, dentro V Congreso Nacional de Áridos, que tivo lugar o 24 de outubro pasado, en Santiago de Compostela, baixo o lema “Comprometidos coa sociedade”.

123.png
Bárbara, a imaxe dos videos didácticos de “Minaría sostible de Galicia”. https://minariasostible.gal/evento/

 

 

Galería

Colectivos e asociacións alertan da ausencia de compromiso coa sociedade, das empresas que xestionan as canteiras de extracción de áridos na Costa da Morte e do sector mineiro en xeral

  • Os colectivos, entre os que está a asociación ambiental Petón do Lobo ou O Ouriol do Anllóns, critican o “lavado de cara” que pretende realizar o lobbie mineiro o vindeiro martes, día 12 de febreiro, en Santiago de Compostela

O 12 de febreiro, no auditorio da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, o sector mineiro de Galicia di que vai a presentar nunha xornada a Minaría sostible de Galicia1.

Nun intento de “lavado de cara” do que xa existen precedentes, a Cámara oficial minería de Galicia, a Escola de Enxeñeiros de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, representada por Natalia Caparrini, o Colexio Oficial de Xeólogos, representado por Pablo Núñez e o Director da COMG, Diego López, co refrendo da intervención do Conselleiro de Economía e Industria, Francisco Conde, din que van a presentar a “Minaría Sostible de Galicia”.

No programa do evento indican que “A minaría galega permite o desenvolvemento social e demográfico, é compatible coa protección da natureza, forma parte do patrimonio histórico e cultural ao tempo que ofrece materias primas para o estado do benestar”.

Sen embargo, isto non está a cumprirse. A falla de restauración mineira e os danos á paisaxe, é a práctica habitual do sector mineiro galego.

A sociedade demanda ao lobbie mineiro compromiso co entorno e as comunidades que o habitan, compromiso coa restauración eficaz e efectiva dos espazos mineiros; e esta tarefa, que ademáis é unha obriga normativa, non se está a realizar na meirande parte dos casos. Por tanto, é unha mágoa que o sector mineiro se recoñeza o “mea culpa”, polos compromisos incumpridos e reiterados ao longo do tempo e non se asuma o compromiso serio e firme de restauración dos espazos mineiros degradados, iniciativa que xa debera partir en primeiro lugar da Xunta de Galicia e da Cámara oficial mineira.

Por tanto, unha vez máis o lobbie mineiro de Galicia, afástase da realidade deste país.

Así na Costa da Morte destacan as seguintes canteiras sen indicios de restauración algunha: canteira de Sta. Cristina, en Ponteceso, á beira do río Anllóns; canteira de Olveira, en Cances; canteira abandonada do Monte Neme, Carballo; canteira no municipio de Laracha; canteira da Brea, en Carballo; canteira de Sta. Comba e a canteira de Vimianzo.

Todas elas amosan a degradación das paisaxes e a falla explícita de restauración mineira. No caso da canteira de Ponteceso, esta está á beira mesma do río Anllóns, con posible afectación directa ao cauce.

1 Véxase o enlace web https://minariasostible.gal/evento/

Monte Neme 2
Canteira abandonada do monte Neme, con unha balsa de lodos tóxicos (drenaxe áceda de mina)
962
Impactos da minaría a ceo aberto na entorna e con especial impacto sobre a paisaxe
Galería

Na defensa do monte galego, o vindeiro 20 de febreiro en Bruselas, na Comisión de peticións do Parlamento europeo

A asociación ambiental e cultural Petón do Lobo estará o vindeiro mércores 20 de febreiro, na Comisión de peticións do Parlamento europeo, para tratar sobre dos lumes que ano tras ano, verán ou inverno, arrasan Galicia.

O presidente da entidade será o encargado de explicar as causas da mala xestión dos lumes en Galicia, os fallos estruturais que hai detrás da mala xestión do monte galego, a expansión incontrolada do eucalipto e os motivos polos que as plantas de biomasa non son a solución para frear o cambio climático en Galicia.

Diseño sin título (1)

 

Galería

Tan só «200 metros» en liña recta, separaban onte á conselleira Ethel Vázquez, do punto de «verquido de fecais» no litoral cabanés

A Conselleira con competencias en Augas de Galicia, Ethel Vázquez, ignorou no día de onte as «verteduras de augas fecais» no litoral cabanés, mentras inauguraba a senda peatonal, a escasos metros do punto de vertido.

Xa está saneado o litoral cabanés? Xa non hai problemas de vertidos?

Parece que non importa se o litoral está saneado ou non. O departamento de Ethel Vázquez, prevé un plan de sendas de máis de cinco millóns de euros, pero esquece o imprescindible saneamento do litoral.

Vemos como a Xunta “vive de espaldas ao litoral”. Parece que non importa o medio ambiente, non importa a saúde das rías, non importa a saúde da xente, non importa a saúde dos ecosistemas, non importa a paisaxe….Que é o que importa logo Ethel Vázquez?

777.png

img-20181002-wa0007

img-20181002-wa0009

img-20180922-wa0014

 

 

 

Galería

Corcoesto apodera e rinde memoria, ás súas veciñas máis relevantes, ao longo da historia

Nun acto que terá lugar o 9 de marzo ás 16 horas, no local social de Cures, a parroquia rendirá homenaxe ás súas mulleres. Haberá unha mesa redonda veciñal e a instalación dunha placa na súa memoria.

Entre as mulleres están:

  • Sara Andrade, a muller de Corcoesto, titiriteira e artista, detrás dun dos teatros Barrigas Verdes de primeiros do século XX.
  • Luisa de Lanzós, a muller que se enfrontou ao mosteiro de San Martiño de Santiago, para reivindicar o lugar de Cardezo como seu, na parroquia de Corcoesto.
  • Tres mulleres de Corcoesto que desafiaron o poder do clero a principios do século XX: Josefa, Dolores Martínez Calvo e Concepción Calvo Amoedo.
  • María do Vilar, gaitera de sona, no Corcoesto do ano 1767.
  • Luisa e Isabel Ramona, as irmás de Corcoesto que loitaron a finais do século XIX pola redención dos foros.
  • Rosa de Corcoesto: a muller que cautivou ao bardo Pondal, transgresora, emprendedora e feminista.
  • As fillas de Rosa: madriña Antonia.
  • Manuela Cotelo, a muller que naceu en Sevilla e decidiu vivir en Corcoesto, cos seus avós.
Mans de Xosefa Pérez, de 76 anos, nai, emigrante e gandeira. Mulleres que construíron País
Mans de Xosefa Pérez, de 76 anos, nai, emigrante e gandeira. Mulleres que construíron País

Cartaz

Galería

Corcoesto apodera e rinde memoria, ás súas veciñas máis relevantes, ao longo da historia

Sara Andrade, a muller de Corcoesto, titiriteira e artista, detrás dun dos teatros Barrigas Verdes de primeiros do século XX

Sara foi unha muller que con dezaseis anos mudou o seu destino e o fixo dunha das maneiras máis radicais que se podían facer a primeiros do século XX. O seu futuro, ao igual que o das súas irmás, estaba vencellado á terra, a labranza, a casar e a criar fillos.

E así, sen saber moi ben como, Sara acabou titiriteira.

Aínda que cando se fala das funcións de Barriga Verde asócianse estas á familia Silvent, creadora da famosa marioneta, a verdade é que na primeira metade do século XX, as feiras de Galicia estaban cheas de barracas e títeres que representaban ou imitaban as historias deste personaxe, o Barriga Verde, moi popular, subversivo e que gañaba adeptos cada día precisamente pola burla encuberta ás autoridades nas historias que narraba.

Non se sabe cal foi o motivo polo que Sara rematou nunha barraca da feira, entre bambalinas. O certo é que un día uníuse ao mundo da farándula e visitaba con frecuencia a feira de Ponteceso, a onde de vez en cando acudía a familia a visitala. Así hai veciñanza que lembra que mentras os rapaces asistían as funcións, a familia reuníase con ela na barraca. Falaban de cousas da vida mentras cosía e amañaba as marionetas, creaba outras novas ou preparaba os relatos das funcións.

Aínda que titiriteira, vivía dunha maneira máis acomodada que os parentes da aldea. Casada e sen fillos pronto remataría en Montevideo. Continuaría no mundo do espectáculo. A súa pista perderíase nos Estados Unidos cando contaba con corenta e poucos anos.

Hai constancia documental na prensa da época sobre o pasado de Sara. Con quince anos fora vítima de acoso sexual mentras mantía o gando no monte. Tal vez este feito desencadeou as súas gañas de percorrer o mundo ou buscar unha vida diferente.

Luisa de Lanzós, a muller que se enfrontou ao mosteiro de San Martiño de Santiago, para reivindicar o lugar de Cardezo como seu, na parroquia de Corcoesto

Descendente de Afonso de Lanzós, cabaleiro fidalgo e líder da revolta irmandiña que finalmente foi detido. A súa viúva preiteou para a recuperación dos seus bens. Esas reivindicacións continuaron cos seus descendentes, entre elas a súa filla Ysauel (Isabel ou Luisa) e Inés.

Tres mulleres de Corcoesto que desafiaron o poder do clero a principios do século XX: Josefa, Dolores e Concepción

El Compostelano: diario independiente, o 11 de xaneiro de 1922 recollía na columna de detencións a seguinte información:

“Detenciones: Como presuntas autoras de pedreas contra la casa del párroco de Corcoesto (Cabana), don José Martínez Rubiño, detuvo la Guardia civil, poniéndolas a disposición del Juez de aquel distrito, a Josefa y Dolores Martínez Calvo y a Concepción Calvo Amoedo”.

Josefa, Dolores e Concepción eran tres veciñas de Corcoesto que trataron de defender o seu patrimonio e as súas terrras, ameazadas polo párroco, que aspiraba á propiedade dos bens que de forma lexítima lles correspondía ás tres mulleres.

Nunha época na que a muller non tiña voz, a represión e os abusos sobre elas dos que sí tiñan poder, manifestábase de moitas formas. Na meirande parte dos casos a única forma de defensa das mulleres era dar a voz de alarma e realizar actos, que aínda que non moi éticos, sí chamaban a atención pública sobre as inxustizas que estaban a padecer.

O párroco aspiraba ás terras que lexítimamente lles pertencían ás tres veciñas, mais estas non dubidaron de chamar a atención do público sobre o seu problema.

Foron xulgadas por undelito de anarquismo, moi habitual naquela época, pero absoltas en apelación ante a Real Audiencia, ao demostrarse a lexítima defensa coa que actuaban, fronte as ansias de poder da curia.

María do Vilar, gaitera de sona, no Corcoesto do ano 1767

María do Vilar foi gaiteira de sona. Aprendiz dun gaitero de Soandres, oficio que lle reportaba uns 125 reais. Cando non había festa traballaba na acea de Alonso de Lema, nun muíño fariñeiro de auga situado no cauce do río Anllóns.

Sen embargo, María do Vilar cando viña ás romarías de Corcoesto cobraba en especie: fabas, patacas, centeo,…

18.jpg
Porque invertir na crianza dunha muller é invertir en todo o futuro dun país

Luisa e Isabel Ramona, as irmás de Corcoesto que loitaron a finais do século XIX pola redención dos foros

Luisa e Isabel Ramona Soutullo Lema foron dúas irmás labregas que viviron na parroquia de Corcoesto a finais do século XIX.

Corría o ano 1866 e as irmás tiñan que pagar o importe das rendas forais, que alcanzaban a 19 ferrados de trigo da renda vencida o mes de agosto, a Ramón Caamaño Romero e ao seu pai Francisco Caamaño Corral, ambos os dous de San Tirso de Cospindo, no municipio de Ponteceso. Esa renda foral era a estipulada nos documentos asinados entre as partes polos bens rústicos e urbanos sitos en Corcoesto, libre de toda clase de pensións e contribucións, posta e paga na casa do Caamaño quen presentara unha demanda no xulgado do  distrito baixo a condición de desafiuzamento de todos os seus bens.

As rendas forais figuraban nun contrato asinado polo cónxuxe de Luisa, Ignacio Fernández Vázquez, que era labrador pero que marchara a Montevideo, seguindo a masiva emigración americana que se producía por aquelas datas. Ao frente das terras estaban as dúas irmás.

Pero o obxectivo das irmás non era o pago da renda senón a redención definitiva do contrato de foro e acceder á propiedade das terras que cultivaban. Conseguiron o seu obxectivo mais non de xeito fácil. Para elo tiveron que manter as terras que cultivaban a pesar das demandas xudiciais dos foristas e ata a redención definitiva do contrato foral que os unía. Os bens aforados debían retornar, co seu correspondente dominio, ó titular do directo que, en todo caso, debía pagar as melloras ou perfeitos que o dominio útil ou foreiro fixera. E neste aspecto baseábanse as irmás para facer perdurar o foro ata o momento propicio para a súa redención definitiva.

Rosa de Corcoesto: a muller que cautivou ao bardo Pondal, transgresora, emprendedora e feminista

Era unha rapaza fermosa, ou polo menos Pondal así a describe, pero moi pobre. Chegou a ter dúas fillas de solteira, o cal era un estigma naquela época para unha muller. O pai das fillas era un home rico e casado, dun lugar próximo á Regueira, e dono da casa onde vivía Rosa.

O feito de que tivese dúas fillas sen estar casada, xa era motivo de marxinación para unha muller. De feito Pondal así a trata ao referirse: “se tan doce e dadivosa, / como din que es, é certo;”.

Rosa era unha muller pobre, pero transgresora e loitadora. Tivo dúas fillas co home que ela quixo, sen casar. Rosa era unha boa coñecedora das herbas e dos seus poderes curativos e sanadores. Exercía labores de curandeira e chegou a rexentar un pequeno balneario á beira da Regueira. Alí aproveitaba as augas ferruxinosas do rego de Sta. Margarida de Baneira, especialmente eficaces para paliar estados carenciais e doenzas hepáticas. Pero tamén había á beira da casa na que vivía, unha fonte de augas sulfurosas para doenzas reumáticas moi típicas na época, onde as persoas adiñeiradas como Pondal ían tomar baños de asento. Chegou a rexentar incluso unha pequena taberna. Rosa era en definitiva unha transgresora, unha muller feminista e emprendedora.

As fillas de Rosa. Madriña Antonia

Rosa tivo dúas fillas a quen lles pagou o billete para embarcar para as Américas. Consideraba que no país non había futuro para elas. Unha delas, Isabel finou ao pouco de chegar a Veracruz, México, procedente da Habana. A outra, Antonia, tomaría os hábitos para entrar de monxa nun convento. Mais Antonia regresou ao cabo dos anos para coidar a súa nai enferma antes de morrer. Ao finar Rosa, a súa filla Antonia abandonaría a casa da Regueira para vivir nun local anexo á igrexa parroquial de Corcoesto, e desenvolver na parroquia a súa labor de axuda aos pobres e coidar o camposanto.

As avoas aínda lembran as ringleiras de rosais que adornaban a entrada á igrexa cando eran nenas. Madriña Antonia, como lle chamaba a veciñanza de Corcoesto, vivía da caridade da xente pero a súa bondade e dedicación aos pobres permaneceu na memoria colectiva. Obra súa son os dous camelios senlleiros que adornan hoxe en día a fachada barroca da igrexa de San Pedro de Corcoesto.

Manuela Cotelo, a muller que naceu en Sevilla e decidiu vivir en Corcoesto, cos seus avós

Na casa nº 6 da praza do Castelo, en Sevilla capital da provincia, nacía o día 20 de setembro de 1877, Manuela. Manuela era filla de Francisca Cotelo, solteira, natural de Corcoesto (bautizada o día 3 de outubro). Francisca trasladárase a Sevilla, acompañando ao seu irmán Manuel Cotelo Caamaño, posiblemente vencellado á igresa por razón do seu traballo.

O párroco Martín León, con licencia do Doutor Francisco Manuel Reina, cura propio das parroquias unidas de San Xoán Bautista, Vulgo da Palma e do Apóstolo San Pedro de Sevilla, bautizaba así a unha nena que anos despois viviría en Corcoesto.

Os avós maternos foron Vicente Cotelo e María Caamaño. Os padriños, Manuel Ramos e Josefa Ramos, aos que o párroco lles advertiu do parentesco espiritual e demáis obrigas que contraían co solemne acto do bautizo, do que foran testemuñas. E así consta na partida no libro corrente de bautismos da parroquia de Xoán Bautista de Sevilla, o tres de outubro de 1877.

Con tres ou catro anos Manuela trasladaríase a Corcoesto, para vivir cos avós maternos no lugar de Cures.

O 14 de xullo de 1906 casa con Ángel Vázquez Recouso, natural de Mesía. Ángel era un traballador das minas de Corcoesto, que atraído pola industria do ouro traballaría para os ingleses co seu irmá Pedro. Pedro Vázquez Recouso morrería ao pouco tempo, nun accidente laboral nas minas de Corcoesto, deixando a unha viúva, Teresa Méndez (alcumada “A Carrala”).

Pouco despois, tras a fallida industria mineira de Corcoesto, Ángel queda sin traballo e decide emigrar a América. O seu obxectivo é moi claro: non voltar nunca máis a Galicia, porque aquí o único oficio que lle esperaba era “cavar terróns”.

A pesar de que Ángel intentou unha e outra vez que Manuela o acompañase, esta decidiu quedarse e apostar por un futuro en Corcoesto, para ela e o seu fillo, José Vázquez Cotelo.

Manuela fixo unha aposta valente e fíxose cargo da vida: labradora, produtora de madeira, familia monoparental….Todo un exemplo das moitas mulleres de Galicia, que loitaron por sacar adiante as súas familias en tempos difíciles.

963
Apoderar as mulleres é propio de sociedades avanzadas, respetuosas cos dereitos humanos
100
Non se pode entender o presente, sen ter en conta o esforzo histórico, das mulleres dun país

 

Galería

Manuela Cotelo, a muller que naceu en Sevilla e decidiu vivir en Corcoesto, cos seus avós

14
Igrexa de San Xoán Bautista, no Vulgo da Palma en Sevilla

Na casa nº 6 da praza do Castelo, en Sevilla capital da provincia, nacía o día 20 de setembro de 1877, Manuela. Manuela era filla de Francisca Cotelo, solteira, natural de Corcoesto (bautizada o día 3 de outubro). Francisca trasladárase a Sevilla, acompañando ao seu irmán Manuel Cotelo Caamaño, posiblemente vencellado á igresa por razón do seu traballo.

O párroco Martín León, con licencia do Doutor Francisco Manuel Reina, cura propio das parroquias unidas de San Xoán Bautista, Vulgo da Palma e do Apóstolo San Pedro de Sevilla, bautizaba así a unha nena que anos despois viviría en Corcoesto.

Os avós maternos foron Vicente Cotelo e María Caamaño. Os padriños, Manuel Ramos e Josefa Ramos, aos que o párroco lles advertiu do parentesco espiritual e demáis obrigas que contraían co solemne acto do bautizo, do que foran testemuñas. E así consta na partida no libro corrente de bautismos da parroquia de Xoán Bautista de Sevilla, o tres de outubro de 1877.

13
Igrexa de San Xoán Bautista, en Sevilla

Con tres ou catro anos Manuela trasladaríase a Corcoesto, para vivir cos avós maternos no lugar de Cures.

O 14 de xullo de 1906 casa con Ángel Vázquez Recouso, natural de Mesía. Ángel era un traballador das minas de Corcoesto, que atraído pola industria do ouro traballaría para os ingleses co seu irmá Pedro. Pedro Vázquez Recouso morrería ao pouco tempo, nun accidente laboral nas minas de Corcoesto, deixando a unha viúva, Teresa Méndez (alcumada “A Carrala”).

Pouco despois, tras a fallida industria mineira de Corcoesto, Ángel queda sin traballo e decide emigrar a América. O seu obxectivo é moi claro: non voltar nunca máis a Galicia, porque aquí o único oficio que lle esperaba era “cavar terróns”.

A pesar de que Ángel intentou unha e outra vez que Manuela o acompañase, esta decidiu quedarse e apostar por un futuro en Corcoesto, para ela e o seu fillo, José Vázquez Cotelo.

Manuela fixo unha aposta valente e fíxose cargo da vida: labradora, produtora de madeira, familia monoparental….Todo un exemplo das moitas mulleres de Galicia, que loitaron por sacar adiante as súas familias en tempos difíciles.

En Corcoesto, hoxe viven os seus netos e os fillos destes, algún con moitas gañas de visitar o número 6 da praza do Castelo de Sevilla, para saber máis sobre da vida da súa avoa. Que sería da nai desta? E do seu tío? Haberá máis familia en Sevilla?

img_20161224_132155.jpg
Ao fondo, o lugar de Cures, onde viviría Manuela